NhietNang.comNhiệt Năng
Pin lưu trữ và an toàn cháy nổ

Cầu dao cắt khẩn cấp cho pin lưu trữ: chủ nhà cần thấy gì trong tủ điện

Giám sát thợ lắp pin lưu trữ mà không cần tự đấu: cầu chì và cầu dao một chiều, nút dừng khẩn cấp, dây đúng cỡ, đầu cốt ép, tiếp địa, nhãn, ảnh chụp trước khi đóng tủ.

Close-up of insulated gloved hands of a technician in a fern green shirt testing a breaker box beside a wall battery cabinet in a rural house, homeowner seen from behind

Một hệ pin lưu trữ lắp đúng cần có cầu chì hoặc cầu dao một chiều đặt ngay gần pin, cầu dao một chiều giữa tấm pin và inverter, cầu dao xoay chiều phía lưới và phía tải dự phòng, một nút dừng khẩn cấp hoặc cầu dao cắt nhanh đặt ở chỗ đi tới được mà không qua tủ pin, dây đúng cỡ với đầu cốt ép chặt, tiếp địa và nhãn ghi rõ từng thiết bị. Chủ nhà không đấu, không mở tủ; chủ nhà nhìn, hỏi, chụp ảnh và giữ lại.

Chú Hưng ở một nhà cấp 4 mái ngói tại xã Nghi Lộc, Nghệ An, đang được đơn vị lắp đặt làm hệ hybrid 6 kW kèm pin 10 kWh. Chú không rành điện, nhưng con trai làm xa dặn "bố nhớ để ý cái tủ điện". Để ý gì thì chú không biết. Bài này viết cho đúng vai của chú: một người giám sát biết nhìn và biết hỏi, không phải người cầm tua vít.

Điện một chiều khác điện trong nhà ở chỗ nào

Điện trong ổ cắm nhà là điện xoay chiều: dòng đổi chiều liên tục mỗi giây nhiều lần, mỗi lần đổi chiều có một khoảnh khắc dòng về không. Khi cầu dao ngắt, tia lửa giữa hai tiếp điểm tự tắt ở khoảnh khắc đó. Điện từ pin và tấm pin là điện một chiều: dòng chảy một chiều liên tục, không có lúc nào về không. Khi ngắt, tia lửa, gọi là hồ quang, có thể kéo dài và rất nóng.

Vì vậy cầu dao và cầu chì dùng cho điện một chiều được thiết kế khác, có buồng dập hồ quang riêng, ghi rõ là dùng cho một chiều và mức điện áp cho phép. Dùng cầu dao xoay chiều cho mạch pin là lỗi mà thợ thiếu kinh nghiệm hoặc muốn rẻ hay mắc: ngày thường không sao, đến lúc cần ngắt khi có chuyện thì nó có thể không ngắt được hoặc tự cháy.

Thêm một điều: tấm pin trên mái luôn làm ra điện khi có ánh sáng, và pin luôn có điện bên trong. Ngắt cầu dao tổng của nhà không làm hai thứ đó hết điện. Đó là lý do hệ cần có điểm ngắt riêng cho từng phần, và chủ nhà cần biết điểm nào ngắt phần nào.

Các thiết bị bảo vệ nên có và để làm gì

Mỗi hệ có thể bố trí khác nhau tuỳ thiết kế của inverter và pin. Bảng dưới là danh sách để bạn hỏi thợ "ở hệ nhà em, cái này nằm đâu":

Thiết bịĐặt ở đâuĐể làm gì
Cầu chì hoặc cầu dao một chiều cho pinGần pin nhất có thể, có khi nằm sẵn trong tủ pinNgắt khi dòng từ pin vượt mức, khi chập; ngắt tay khi bảo trì
Cầu dao một chiều cho dàn tấm pinGiữa tấm pin và inverter, gần inverterCách ly tấm pin khi cần sửa inverter
Thiết bị chống sét lan truyền phía một chiều và xoay chiềuTrong tủ điện của hệGiảm hư hại khi có sét đánh gần
Cầu dao xoay chiều phía lướiGiữa inverter và tủ điện tổngNgắt hệ khỏi lưới
Cầu dao xoay chiều phía tải dự phòngGiữa inverter và tủ tải ưu tiênNgắt nhánh dự phòng
Nút dừng khẩn cấp hoặc cầu dao cắt nhanhChỗ dễ tới, gần lối ra, không phải đi qua tủ pinMột thao tác tắt hệ khi có sự cố
Dây tiếp địaNối vỏ tủ, khung tấm pin, inverter xuống cọc tiếp địaGiảm nguy cơ giật khi vỏ thiết bị bị rò điện

Chủ nhà không cần nhớ thông số từng thiết bị. Điều cần là mỗi thiết bị có nhãn ghi bằng chữ, dán ngay trên hoặc cạnh nó, và một sơ đồ đơn giản dán trong cánh tủ điện. Một tủ điện toàn cầu dao giống hệt nhau, không nhãn, là tủ mà lúc khẩn cấp không ai dám gạt.

Dây và đầu nối: chỗ sự cố hay bắt đầu nhất

Dây đúng cỡ. Dòng từ pin ra inverter có thể vài chục tới hơn trăm ampe khi tải lớn. Dây phải đủ to cho dòng đó cộng thêm biên dự phòng. Dây quá nhỏ thì nóng lên khi tải nặng, vỏ dây lão hoá nhanh. Hỏi thợ cỡ dây và dòng tối đa của pin, ghi vào biên bản.

Đầu cốt ép bằng kìm đúng loại. Đầu dây lớn phải bấm đầu cốt bằng kìm ép thuỷ lực hoặc kìm ép chuyên dụng đúng cỡ. Đầu cốt kẹp bằng kìm thường, đập bằng búa, hay quấn dây trần vào cọc là kiểu thợ ẩu. Mối ép đúng thì kéo mạnh không tuột, không thấy sợi đồng lòi ra.

Siết đúng lực. Vít ở cọc pin và cầu dao có lực siết quy định của hãng. Siết lỏng thì nóng, siết quá thì nứt cọc. Thợ có chuyên môn dùng cờ lê lực và đánh dấu sơn lên vít sau khi siết; vệt sơn lệch đi về sau nghĩa là vít đã xoay.

Đi dây gọn, có ống bảo vệ. Dây một chiều nên đi trong ống hoặc máng, không thả lỏng trên nền, không chạy qua cạnh kim loại sắc. Dây dương và âm đi gần nhau, có màu phân biệt rõ.

Đầu nối của tấm pin đúng loại, cùng loại. Các đầu nối nhanh giữa tấm pin phải cùng loại, khớp nhau. Ghép hai đầu nối khác loại là nguyên nhân hay gặp của điểm nóng trên mái mà nhìn từ dưới không thấy.

Nhà cũ, tủ điện cũ: chỗ hay vướng khi gắn hệ mới

Nhà cấp 4 xây từ hai ba chục năm trước như nhà chú Hưng thường có tủ điện tổng là một hộp nhựa nhỏ với vài cầu dao, dây đi nổi trên tường, có đoạn đã giòn vỏ. Hệ điện mặt trời có pin đấu vào tủ đó mà không xem lại phần cũ thì giống thay máy mới cho chiếc xe có phanh đã mòn. Khi khảo sát, đơn vị lắp đặt có chuyên môn sẽ nhìn cả phần điện cũ và nói thẳng chỗ nào cần sửa trước.

Những chỗ hay vướng: tủ điện tổng không có chỗ cho thêm cầu dao; nhà chưa có cầu dao chống giật cho các mạch ổ cắm; dây trục chính từ công tơ vào nhà quá nhỏ cho dòng điện mới; nhà chưa từng có cọc tiếp địa; dây đi ngang mái ngói bị chuột gặm. Mỗi chỗ là một hạng mục riêng trong báo giá, đừng để nó bị gộp vào "phát sinh" sau khi đã lắp.

Ở vùng hay có giông sét mùa hè như dải ven biển miền Trung, hỏi thêm về chống sét lan truyền cho cả hệ mới lẫn đồ điện cũ trong nhà. Một trận sét đánh gần có thể đi theo đường dây vào inverter rồi lan sang tivi, tủ lạnh. Thiết bị chống sét không đắt so với cả hệ, nhưng phải được đấu đúng chỗ và nối đất đúng cách, việc đó thợ làm, chủ nhà kiểm bằng cách hỏi và xem nhãn.

Câu hỏi mẫu trong ngày lắp và ngày bàn giao

Chú Hưng in danh sách này ra giấy, đưa cho đội thợ từ sáng ngày lắp. Đội thợ làm nghề đàng hoàng không phật lòng, ngược lại họ biết chủ nhà sẽ nghiệm thu kỹ nên làm cẩn thận hơn:

"Các anh cho chú hỏi cầu dao gần pin là loại dùng cho điện một chiều phải không, chịu được bao nhiêu vôn?"

"Dây từ pin ra inverter cỡ bao nhiêu, dòng tối đa của pin là bao nhiêu, các anh ghi giúp chú vào biên bản."

"Đầu cốt các anh ép bằng kìm gì, trước khi đóng tủ chụp giúp chú vài tấm ảnh đầu nối được không?"

"Nút dừng khẩn cấp đặt ở đâu, lúc có chuyện chú bấm cái gì trước, gạt cái gì sau?"

"Dây tiếp địa nối xuống đâu, cọc tiếp địa đóng ở chỗ nào, có đo điện trở tiếp địa không?"

"Một tuần sau các anh quay lại siết kiểm tra các đầu nối được không, có tính phí không?"

Câu cuối dựa trên một chi tiết thợ lâu năm đều biết: dây đồng lớn sau mấy chu kỳ nóng lạnh đầu tiên sẽ lún nhẹ trong đầu cốt, vít có thể lỏng đi một chút. Siết kiểm tra sau một hai tuần là thói quen tốt của đơn vị làm cẩn thận.

Hay làm và nên làm khi giám sát

Những lỗi chủ nhà hay mắc khi đứng xem thợ làm:

Hay làmNên làm
Thấy tủ điện gọn đẹp là yên tâmHỏi loại cầu dao, cỡ dây; nhìn nhãn từng thiết bị
Để thợ đóng tủ xong mới tới xemCó mặt hoặc nhờ người thân có mặt lúc đấu nối, xin ảnh trước khi đóng
Tự gạt thử từng cầu dao xem cái nào là cái nàoNhờ thợ chỉ thứ tự ngắt và đóng, ghi bằng chữ dán trong cánh tủ
Cất giấy tờ, sơ đồ trong ngăn kéoDán sơ đồ tóm tắt trong cánh tủ, bản đầy đủ cất cùng giấy bảo hành
Để đồ đạc chắn trước tủ điện và nút dừng khẩn cấpGiữ lối đi tới tủ điện luôn trống

Cái không cần làm: mua bút thử điện, đồng hồ đo về để tự kiểm tra tủ. Đo trong tủ điện có pin là việc có rủi ro giật và chập, cần dụng cụ cách điện đúng cấp, găng cách điện và người được đào tạo. Phần của chủ nhà là nhìn từ bên ngoài, hỏi và lưu giữ giấy tờ.

Tự kiểm sau một tháng: nhìn, nghe, ghi

Sau một tháng, mở cửa ngoài của tủ điện (cửa có thể mở mà không cần dụng cụ, không tháo nắp che bên trong), nhìn các cầu dao: có cái nào đã nhảy mà không ai biết không, có vết đen, vết xém quanh vít không, có mùi khét không. Nhìn vệt sơn đánh dấu trên vít nếu thợ có đánh: vệt còn thẳng hàng là vít chưa xoay.

Nghe tủ điện khi hệ đang chạy mạnh vào giữa trưa: tiếng rè nhẹ của inverter là bình thường, tiếng lách tách hay tiếng ù to bất thường từ cầu dao là không. Ghi vào sổ cùng với số liệu trên ứng dụng theo dõi.

Thử một lần nút dừng khẩn cấp theo đúng hướng dẫn của thợ, vào buổi chiều có người của đơn vị lắp đặt hướng dẫn qua điện thoại hoặc có mặt, để cả nhà biết nó nằm đâu, bấm thế nào, hệ phản ứng ra sao, rồi bật lại theo đúng thứ tự. Nút khẩn cấp mà không ai trong nhà từng chạm vào thì lúc cần, không ai dám bấm. Có khói, mùi khét từ tủ thì không đứng thử gì cả: ra ngoài, gọi 114.

Câu hỏi thường gặp

Cầu dao điện một chiều khác cầu dao thường thế nào?

Cầu dao một chiều có buồng dập hồ quang thiết kế cho dòng điện không đổi chiều, và ghi rõ mức điện áp một chiều cho phép. Cầu dao xoay chiều thông thường có thể không dập được hồ quang khi ngắt mạch pin, nên không được dùng thay.

Ngắt cầu dao tổng của nhà có làm hệ điện mặt trời hết điện không?

Không hoàn toàn. Tấm pin vẫn làm ra điện một chiều khi có ánh sáng, và pin vẫn có điện bên trong. Hệ cần có cầu dao hoặc nút dừng khẩn cấp riêng, và thợ phải chỉ cho bạn thứ tự ngắt từng phần.

Nút dừng khẩn cấp nên đặt ở đâu?

Ở chỗ dễ thấy, dễ tới, gần lối ra và không phải đi ngang qua tủ pin. Cả nhà nên biết vị trí và cách bấm. Vị trí cụ thể tuỳ thiết kế của hệ, hỏi đơn vị lắp đặt ngay từ lúc khảo sát.

Làm sao biết thợ ép đầu cốt dây đúng cách?

Xin ảnh chụp đầu nối trước khi đóng tủ, nhìn xem đầu cốt có vết ép đều, không có sợi đồng lòi ra, dây không bị xoắn lỏng. Hỏi thợ dùng kìm ép loại gì; kìm ép chuyên dụng cho dây lớn là dấu hiệu tốt.

Hệ điện mặt trời có cần tiếp địa không?

Cần. Vỏ tủ pin, khung tấm pin và inverter nên được nối đất để giảm nguy cơ điện giật khi có rò điện. Hỏi thợ cọc tiếp địa đóng ở đâu và có đo kiểm tra không, ghi kết quả vào biên bản bàn giao.

Chủ nhà có nên tự siết lại các đầu nối trong tủ pin không?

Không. Bên trong tủ pin và tủ điện của hệ có điện áp một chiều nguy hiểm ngay cả khi đã ngắt cầu dao. Việc siết kiểm tra cần dụng cụ cách điện và người có chuyên môn; chủ nhà chỉ nhìn từ bên ngoài và gọi thợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138