Hệ điện mặt trời 3kW, đúng hơn là 3kWp, đủ dùng cho phần điện ban ngày của một nhà bốn người dùng điện vừa phải: ví dụ giả định ở Hà Nội nó làm ra trung bình khoảng 9 tới 10 kWh mỗi ngày, đủ gánh tủ lạnh, bơm nước, máy giặt, nồi cơm và một máy lạnh chạy buổi trưa, nhưng không gánh được điện buổi tối và chỉ ra khoảng một nửa vào những ngày rét âm u. Đủ hay không đủ phụ thuộc nhà bạn dùng điện giờ nào nhiều hơn là nhà có mấy người.
Tình huống giả định: nhà ống bốn tầng ở một phường của Hà Nội, hai vợ chồng và hai con tuổi đi học. Chồng làm việc ở nhà ba ngày một tuần, vợ đi làm cả ngày. Hoá đơn mùa hè khoảng 550 kWh, mùa đông khoảng 380 kWh. Anh chồng được người quen giới thiệu gói 3kW "vừa túi tiền, đủ cho nhà phố", nhưng muốn tự biết nó đủ cho cái gì. Cách làm đơn giản nhất: ngồi bàn bếp, liệt kê đồ điện, ghi giờ chạy, rồi đặt cạnh sản lượng giả định của 3kWp.
3kWp làm ra bao nhiêu, nói bằng đồ dùng trong nhà
Con số kWp là cỡ của dàn tấm pin, còn thứ bạn dùng là kWh. Ví dụ giả định cho Hà Nội: mỗi kWp trung bình năm làm ra khoảng 3,2 kWh mỗi ngày, vậy 3kWp ra khoảng 9,6 kWh. Mùa hè trời trong có ngày được 12 tới 14 kWh; tháng một, tháng hai nồm ẩm, có tuần chỉ được 3 tới 5 kWh mỗi ngày.
Đổi 9,6 kWh ra đồ dùng cho dễ hình dung, ví dụ giả định với đồ điện phổ thông: tủ lạnh hai cánh chạy cả ngày tốn khoảng 1 tới 1,5 kWh; máy giặt cửa trên một mẻ nước lạnh khoảng 0,3 tới 0,5 kWh; máy bơm đẩy nước lên bồn tầng thượng mỗi ngày khoảng 0,3 kWh; nồi cơm một bữa khoảng 0,4 kWh; một máy lạnh 1 ngựa loại biến tần chạy sáu tiếng buổi trưa và chiều khoảng 3 tới 4 kWh; máy tính làm việc, mạng, đèn, quạt ban ngày khoảng 1 kWh. Cộng lại khoảng 7 tới 8 kWh, nằm gọn trong sản lượng trung bình.
Nhưng phần lớn nhà phố Hà Nội dùng điện nhiều nhất từ sáu giờ chiều tới nửa đêm: hai máy lạnh phòng ngủ, bếp từ nấu bữa tối, bình nóng lạnh cho cả nhà tắm. Phần đó hệ hoà lưới 3kWp không chạm tới được, vì lúc ấy tấm pin không còn nắng. Nói cách khác, 3kWp có thể gánh gần hết điện ban ngày của nhà anh, nhưng hoá đơn tháng chỉ giảm tương ứng với phần ban ngày ấy, không giảm một nửa như nhiều người vẫn tưởng.
Đếm đồ điện trên một tờ giấy: cột nào cần ghi
Tên đồ điện và công suất trên nhãn máy. Thường dán ở mặt sau hoặc bên hông máy, đơn vị W hoặc kW. Máy lạnh ghi theo ngựa thì xem dòng công suất điện tiêu thụ, không phải công suất làm lạnh.
Giờ chạy trong ngày, chia hai khung. Một khung từ khoảng tám giờ sáng tới bốn giờ chiều, khung còn lại là phần còn lại của ngày. Đừng ghi chung chung "chạy nhiều", ghi số giờ ước lượng.
Máy chạy liên tục hay ngắt quãng. Tủ lạnh, máy lạnh biến tần không chạy hết công suất suốt cả giờ, máy nén nghỉ khi đủ lạnh. Lấy khoảng một nửa tới hai phần ba công suất trên nhãn nhân với số giờ là ước gần đúng cho nhà ít mở cửa.
Mùa nào chạy. Máy lạnh chạy mùa hè, bình nóng lạnh chạy mùa đông, máy sấy quần áo chạy mùa nồm. Mỗi món ghi thêm tháng nào dùng nhiều để biết đỉnh rơi vào mùa nào.
Có dời được sang ban ngày không. Máy giặt, bơm nước, nồi cơm hẹn giờ, máy rửa bát thường dời được. Máy lạnh phòng ngủ buổi tối thì không. Cột này cho biết sau khi lắp, nhà bạn kéo được thêm bao nhiêu điện vào giờ có nắng.
Ví dụ giả định: một ngày hè và một ngày rét của nhà bốn người
Bảng dưới đặt nhu cầu ban ngày của nhà giả định cạnh sản lượng của 3kWp ở Hà Nội. Số là ví dụ, làm tròn.
| Khoản | Ngày hè nắng | Ngày rét âm u |
|---|---|---|
| Sản lượng 3kWp trong ngày | khoảng 12 kWh | khoảng 4 kWh |
| Điện dùng ban ngày (tủ lạnh, bơm, giặt, nấu, máy tính) | khoảng 4 kWh | khoảng 4 kWh |
| Máy lạnh phòng làm việc chạy buổi trưa và chiều | khoảng 4 kWh | không chạy |
| Bình nóng lạnh, máy sấy ban ngày | không chạy | khoảng 2 kWh |
| Thiếu hoặc dư so với sản lượng | dư khoảng 4 kWh | thiếu khoảng 2 kWh, lấy từ lưới |
Cùng một hệ, ngày hè thì dư, ngày rét thì thiếu. Phần dư buổi trưa mùa hè đi đâu, có được ghi nhận gì không, là chuyện quy định hiện hành của điện lực địa phương, bạn hỏi trực tiếp. Phần thiếu ngày rét thì lưới bù, nhà không mất điện vì thiếu nắng.
Nếu nhà anh chồng thôi làm việc ở nhà, máy lạnh phòng làm việc không chạy ban ngày nữa, thì hệ 3kWp sẽ dư nhiều ngày trong năm. Ngược lại, nếu sắp có thêm người già ở nhà cả ngày, 3kWp trở nên vừa khít. Câu trả lời "đủ hay không" thay đổi theo thói quen sống, nên hãy tính theo thói quen một hai năm tới, đừng theo thói quen mười năm sau.
Câu hỏi mẫu khi được mời gói 3kW
Gói trọn 3kW thường được chào cho nhà phố vì vừa mái nhỏ, vừa khoản tiền. Trước khi gật đầu, bạn hỏi:
- "Gói 3kW này gồm mấy tấm, mỗi tấm bao nhiêu W, inverter bao nhiêu kW?"
- "Anh ước ở nhà em mỗi tháng nó ra bao nhiêu kWh, tháng một tháng hai thì được bao nhiêu?"
- "Sau này nhà em muốn nâng lên 4 hay 5kW thì inverter này có chịu thêm tấm không, mái còn chỗ không?"
- "Nhà em dùng điện nhiều buổi tối, anh thấy có nên tính pin lưu trữ không, hay cứ lắp hoà lưới trước?"
- "Mất điện lưới ban ngày thì hệ này có cấp điện cho nhà em không, hay cũng tắt theo?"
Câu cuối cùng hay bị bỏ qua. Hệ hoà lưới thông thường tự tắt khi lưới mất điện, để không đẩy điện ngược ra đường dây trong lúc thợ điện lực đang sửa. Nhà nào cần có điện khi cúp thì đó là chuyện của hệ có lưu trữ, phải nói rõ từ đầu, vì thiết bị khác nhau.
Nếu người chào gói không trả lời được câu thứ hai, hoặc chỉ nói "tháng nào cũng như nhau thôi chị", bạn nên hỏi thêm đơn vị khác. Sản lượng không đều quanh năm, nhất là ở miền Bắc.
Sai hay gặp và cách nghĩ lại
Hay nghĩ: nhà bốn người thì cứ 3kW. Số người không quyết định. Bốn người đi làm cả ngày và bốn người có hai cụ ở nhà là hai nhu cầu ban ngày khác hẳn nhau. Nên đếm theo giờ dùng điện như tờ giấy ở trên.
Hay nghĩ: lắp 3kW thì hoá đơn giảm đúng 300 số mỗi tháng. Hệ chỉ giảm phần điện mua vào giờ có nắng mà nhà thật sự dùng. Phần dư buổi trưa và phần điện buổi tối không làm hoá đơn giảm theo cách đó.
Hay làm: mua thêm bình nóng lạnh điện công suất lớn để "xài cho hết điện mặt trời". Bình nóng lạnh dùng nhiều nhất buổi tối, lúc tấm pin không còn nắng. Mua thêm đồ để đốt điện dư là tốn thêm, không phải tiết kiệm.
Hay làm: chọn gói rẻ nhất vì 3kW là 3kW. Hai gói cùng 3kW có thể khác loại tấm, khác inverter, khác cách đi dây và bảo hành. Xin ghi rõ từng thiết bị và bảo hành từng phần để so được.
Không cần mua: thiết bị đo điện từng phòng trước khi lắp. Tờ giấy đếm đồ điện và một tuần ghi công tơ sáng chiều đủ để biết hệ 3kW hợp hay không.
Sau khi lắp: một tháng để biết 3kW có đúng cỡ
Tháng đầu, mỗi tối bạn mở ứng dụng theo dõi của hệ, chép sản lượng ngày vào sổ, kèm chỉ số công tơ điện lưới lúc sáu giờ sáng và sáu giờ chiều. Hiệu chỉ số công tơ trong khung ban ngày cho biết nhà còn mua bao nhiêu điện lưới lúc có nắng. Nếu con số này gần bằng không vào những ngày nắng, hệ đang gánh trọn phần ban ngày.
Dấu hiệu hệ hơi nhỏ: ngày nắng đẹp mà buổi trưa công tơ vẫn nhích đều, nhất là khi máy lạnh và máy giặt chạy cùng lúc. Dấu hiệu hệ hơi to: biểu đồ sản lượng bị cắt phẳng giữa trưa, cho thấy inverter đang giới hạn vì nhà không dùng hết. Nhớ rằng một tháng chỉ nói về mùa đó; muốn kết luận chắc nên theo dõi qua cả một mùa hè và một mùa đông.
Nếu hệ có vẻ nhỏ, trước khi nghĩ tới lắp thêm tấm, thử dời việc giặt, bơm nước, nấu cơm hẹn giờ vào khoảng mười giờ sáng tới hai giờ chiều trong hai tuần rồi so lại. Nhiều nhà thấy chỉ đổi giờ dùng là đã khớp. Còn nếu cần thêm tấm, hỏi lại đơn vị lắp đặt về khả năng chịu thêm của inverter và mái; việc đấu nối thêm tấm là việc của thợ có chuyên môn, chủ nhà không tự làm.
Khi nào 3kW còn thiếu, khi nào 2kW đã đủ
Nhà bạn có những dấu hiệu sau thì 3kWp dễ thiếu: có người làm việc tại nhà cả tuần với hai phòng bật máy lạnh từ trưa; có tiệm nhỏ dưới tầng trệt với tủ mát chạy cả ngày; có máy bơm giếng khoan tưới vườn buổi sáng; sắp có xe máy điện sạc ban ngày ở nhà. Ví dụ giả định, nhu cầu ban ngày những nhà này thường quá 10 kWh, và ngày nắng đẹp mùa hè công tơ vẫn quay đều buổi trưa dù đã lắp.
Ngược lại, có những nhà 2kWp đã đủ: hai vợ chồng trẻ đi làm, con gửi trẻ, ban ngày chỉ còn tủ lạnh, camera, mạng, bơm nước. Phần ban ngày khoảng 2 tới 3 kWh, lắp 3kWp thì gần nửa sản lượng trưa không ai dùng. Nhà như vậy có khi nên hoãn lại, dồn tiền cho việc khác cấp thiết hơn, chờ tới lúc có người ở nhà ban ngày.
Một mẹo của người khảo sát lâu năm: hỏi chủ nhà "giờ nào nhà mình hay bị nhảy aptomat". Nhà nào nhảy vào buổi trưa là nhà dùng điện ban ngày nhiều, nhà nào nhảy vào bảy giờ tối là nhà dồn điện buổi tối. Câu trả lời này nói nhiều hơn con số người trong nhà. Aptomat là cầu dao tự ngắt khi quá tải hoặc chập, thường nằm trong hộp điện tổng.
Câu hỏi thường gặp
Điện mặt trời 3kW một ngày được bao nhiêu số điện?
Ví dụ giả định khoảng 9 tới 10 kWh mỗi ngày trung bình năm ở Hà Nội, khoảng 11 tới 13 kWh ở miền Nam. Ngày nắng đẹp mùa hè cao hơn, ngày rét âm u ở miền Bắc có khi chỉ được ba bốn kWh.
Hệ 3kW có chạy được máy lạnh không?
Có, ban ngày khi có nắng, một máy lạnh 1 ngựa biến tần nằm gọn trong sản lượng của 3kWp. Buổi tối thì không, vì hệ hoà lưới không có chỗ chứa điện. Máy lạnh phòng ngủ ban đêm vẫn dùng điện lưới như cũ.
Nhà bốn người đi làm cả ngày có nên lắp 3kW không?
Ban ngày nhà gần như chỉ còn tủ lạnh và bơm nước, nên 3kWp sẽ dư nhiều ngày trong năm. Nên đếm kỹ phần ban ngày, cân nhắc hệ nhỏ hơn hoặc chờ khi có người ở nhà ban ngày rồi mới lắp.
Mất điện lưới thì hệ 3kW hoà lưới có cấp điện cho nhà không?
Thường là không, hệ hoà lưới tự tắt khi lưới mất để an toàn cho thợ điện lực đang sửa đường dây. Muốn có điện khi cúp phải là hệ có lưu trữ với thiết bị phù hợp, cần nói với nhà thầu ngay từ đầu.
Sau này nâng 3kW lên 5kW có được không?
Được nếu inverter còn chịu thêm tấm và mái còn chỗ. Nhiều inverter 3kW chỉ cho thêm một ít tấm, nâng nhiều thì phải thay. Nên hỏi trước khi mua để chọn inverter có khoảng dư, và việc đấu thêm để thợ làm.
Hoá đơn nhà em 500 số một tháng, lắp 3kW thì còn bao nhiêu?
Không có con số chung. Hoá đơn chỉ giảm phần điện ban ngày mà hệ thay thế được. Nếu nhà dùng khoảng một phần ba điện ban ngày, phần giảm sẽ quanh mức đó, còn điện buổi tối vẫn giữ nguyên như trước khi lắp.