NhietNang.comNhiệt Năng
Sự cố và bảo dưỡng máy nước nóng

Máy nước nóng năng lượng mặt trời bị đóng băng: giữ ống qua đêm sương muối vùng núi

Đêm sương muối ở vùng núi phía Bắc làm đóng băng đoạn ống lộ ngoài trời, nứt khớp nối: chỗ nào dễ đóng băng, chống thế nào, và việc tuyệt đối không làm khi ống đã đông.

Two technicians in dark green jackets and helmets wrap thick foam insulation around exposed pipes beside a solar water tank on a misty mountain town rooftop in winter, early morning fog

Máy nước nóng năng lượng mặt trời ở vùng núi phía Bắc ít khi đóng băng ở chính ống chân không, mà đóng băng ở các đoạn ống cấp lạnh, ống nóng, van và ống thông hơi nằm lộ ngoài trời; đêm sương muối, nước trong các đoạn này đông lại, nở ra và làm nứt khớp nối. Cách giữ máy qua mùa rét là bọc bảo ôn dày cho mọi đoạn ống lộ, xả cạn đoạn ống dễ đông vào những đêm báo rét đậm, và khi đã đông thì để nắng tự làm tan, tuyệt đối không dội nước sôi lên ống.

Ví dụ giả định: một homestay năm phòng ở một phường của Sa Pa (tỉnh Lào Cai), máy ống chân không 300 lít trên mái bê tông, đường ống đi theo mép tường ngoài xuống các phòng. Sáng sau một đêm sương muối, mở vòi nóng không ra giọt nào; trưa nắng lên thì nước chảy lại, nhưng góc tường ngoài bắt đầu loang nước. Đó là dấu hiệu một khớp nối đã nứt trong đêm.

Vì sao ống chân không ít đông mà đường ống lại dễ đông

Nước đông thành đá thì nở ra khoảng một phần mười thể tích. Trong ống kín, phần nở đó không có chỗ đi, nó ép vào thành ống và khớp nối, chỗ yếu nhất sẽ nứt. Thường nứt ở khớp nối ren, cút góc, đầu van, chứ ít khi nứt giữa thân ống.

Ống chân không được hai lớp kính với khoảng chân không ở giữa che chắn, nước bên trong mất nhiệt rất chậm, lại nối thẳng với bồn có hàng trăm lít nước còn ấm. Một đêm âm vài độ không đủ làm nước trong ống đông. Ngược lại, đoạn ống nhựa hay ống kẽm phi 20, 25 chạy dọc mép tường chỉ chứa vài lít nước, bọc bảo ôn mỏng hay bị bong, gió núi thổi suốt đêm. Nước trong đó đứng yên, mất nhiệt nhanh, đông trước tiên.

Ống thông hơi nhỏ ở đầu bồn cũng hay bị đông, vì nó hở ra trời và hơi nước bốc lên từ bồn đọng lại thành đá ở miệng ống. Ống thông hơi tắc thì bồn không thở được, khi nước nóng nở ra ban ngày có thể đẩy bung gioăng hoặc phao. Máy tấm phẳng thì dễ đông hơn máy ống chân không, vì nước chạy trong các ống đồng nhỏ ngay sau mặt kính; ở vùng rét, máy tấm phẳng thường phải dùng hệ có dung dịch chống đông riêng do hãng thiết kế.

Những chỗ dễ đông nhất trên một hệ máy

Đi một vòng quanh nhà và nhìn từ cửa lên mái, đánh dấu những chỗ sau:

  • Đoạn ống cấp lạnh từ bồn nước lạnh sang máy, nhất là đoạn chạy ngang trên mái không có gì che.
  • Đoạn ống nóng từ máy chạy dọc tường ngoài trước khi chui vào nhà.
  • Các van khoá, van một chiều, đồng hồ, khớp nối ren nằm ngoài trời; chỗ có ren và kim loại mất nhiệt nhanh hơn thân ống.
  • Ống thông hơi ở đầu bồn và các ống xả tràn nhỏ.
  • Van xả đáy và đoạn ống xả kéo xuống nếu có.
  • Chỗ bảo ôn bị bong, chuột cắn, nắng làm giòn vỡ, để lộ một đoạn ống trần.

Đoạn ống nằm ở phía đón gió, đặc biệt hướng gió mùa đông bắc, hay góc nhà không bao giờ có nắng sáng, là đoạn đông đầu tiên và tan cuối cùng. Những đoạn này đáng được bọc dày gấp đôi.

Một chỗ hay bị quên nữa là đồng hồ nước và bơm tăng áp đặt ngoài hiên. Thân đồng hồ bằng nhựa hay đồng mỏng, mặt kính nhỏ, đông một đêm là nứt; buồng bơm chứa nước đứng yên cũng vậy. Hai thứ này nên có hộp che, quấn bảo ôn, hoặc xả cạn khi nhà đi vắng dài ngày giữa mùa rét.

Trước mỗi mùa rét: việc nhờ thợ làm một lần

Làm vào mùa thu, khi trời còn khô ráo, mái chưa có sương:

  1. Bọc lại toàn bộ ống lộ ngoài trời bằng ống bảo ôn xốp dày, quấn thêm một lớp băng ngoài chống nắng và chống chuột. Chỗ van và khớp nối bọc bằng hộp xốp hoặc quấn nhiều vòng.
  2. Lắp van xả ở điểm thấp của các đoạn ống lộ, để đêm rét đậm có thể khoá van đầu và xả cạn đoạn ống đó mà không phải xả cả bồn.
  3. Nối dài, uốn cong miệng ống thông hơi để hơi nước không đọng thành đá ngay miệng, hoặc che bằng một chụp hở mà vẫn thông khí.
  4. Nếu đường ống bắt buộc phải đi qua chỗ rất lạnh, hỏi thợ về dây sưởi ống chạy điện có bộ điều nhiệt, đi kèm aptomat chống giật riêng, tức cầu dao tự ngắt khi có dòng điện rò. Đây là việc điện ngoài trời, chỉ thợ có chuyên môn làm.
  5. Kiểm luôn thanh đốt điện và aptomat chống giật của bồn, vì mùa rét là lúc dùng thanh đốt nhiều nhất.

Người làm trên mái vùng núi mùa thu cũng phải có dây an toàn và mũ; mái bê tông buổi sáng sớm có rêu và sương rất trơn, chỉ làm khi mặt mái đã khô.

Tính thử đêm nào cần xả ống, bằng số giả định

Không có ngưỡng chung cho mọi nhà, vì phụ thuộc bảo ôn, gió và ống dài ngắn. Một cách làm thực tế: theo dõi dự báo thời tiết địa phương, đêm nào báo nhiệt độ thấp nhất dưới khoảng hai ba độ, trời quang, lặng gió, là đêm dễ có sương muối. Mặt mái và đoạn ống phơi ra trời quang lạnh hơn không khí đo ở dưới vài độ, nên nhiệt độ báo hai độ thì ống có thể đã xuống dưới không.

Ví dụ giả định: đoạn ống nóng dài mười mét lộ ngoài trời, ống phi 25, chứa chừng ba lít nước. Bọc bảo ôn mỏng, trong một đêm âm vài độ có gió, ba lít nước này có thể đông trong vài giờ. Bọc bảo ôn dày làm nước mất nhiệt chậm hơn nhiều lần, có khi qua được cả đêm. Còn nếu xả cạn đoạn đó trước khi ngủ, không có gì để đông.

Với homestay, đêm rét đậm có khách thì không khoá máy được. Lúc đó cách hay dùng là để một vòi nóng ở phòng gần máy nhất chảy nhỏ giọt suốt đêm, nước chuyển động chậm trong ống khó đông hơn nước đứng yên. Đổi lại mất một ít nước nóng, ít hơn nhiều so với tiền sửa khớp nối và tường ẩm.

Nhà đi vắng vài ngày giữa mùa rét thì làm chắc hơn: khoá van cấp lên máy, mở van xả các đoạn ống lộ cho cạn, ngắt aptomat thanh đốt. Về nhà, đóng van xả, mở van cấp từ từ, kiểm rỉ rồi mới bật thanh đốt.

Khi ống đã đông: hay làm và nên làm

Sáng ra mở vòi không có nước, phản xạ đầu tiên thường lại là phản xạ sai:

Hay làmNên làm
Đun nước sôi dội lên ống chân không hay đoạn ống đôngTuyệt đối không; nước sôi gặp kính lạnh làm vỡ ống, gặp ống nhựa đông làm nứt
Hơ đèn khò, bếp ga mini vào ống nhựaKhông dùng lửa; để nắng lên tự làm tan, hoặc thợ dùng khăn ấm, quạt sưởi đặt xa
Gõ vào ống cho đá vỡKhông gõ; ống lạnh giòn, gõ là nứt
Mở hết các vòi chờ nước raKhoá van cấp lên máy, mở một vòi nóng ở dưới để khi tan nước có chỗ thoát
Bật thanh đốt điện cho bồn nóng nhanhKiểm bồn có nước không trước; bồn cạn mà bật là cháy thanh đốt

Khi băng tan, nhìn kỹ các khớp nối và mép tường trong một hai giờ đầu. Chỗ nào rỉ nước là đã nứt, khoá van đoạn đó lại và gọi thợ, đừng đợi tới đêm rét tiếp theo khi nước chảy ra lại đông thành một mảng băng trơn trên mái hay bậc cầu thang.

Câu hỏi để hỏi thợ ở vùng rét

Thợ làm lâu ở vùng núi có kinh nghiệm riêng, hỏi cụ thể:

  • "Đoạn ống nào nhà em dễ đông nhất anh, có nên đi lại đường ống vào trong tường hay trong hộp kín không?"
  • "Anh lắp giúp em van xả ở điểm thấp đoạn ống ngoài trời được không, để đêm rét em tự xả?"
  • "Bảo ôn loại nào dày bao nhiêu thì chịu được sương muối ở đây, có cần quấn thêm lớp ngoài không?"
  • "Nhà em có cần dây sưởi ống không, nếu lắp thì anh đấu kèm aptomat chống giật riêng giúp em nhé?"
  • "Ống thông hơi nhà em hay tắc đá, anh sửa lại miệng ống thế nào để không bị nữa?"

Chi phí bọc lại bảo ôn, thêm van xả, sửa khớp nối nứt chỉ là khoảng tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và chiều dài ống, thường từ vài trăm nghìn tới vài triệu đồng tuỳ hệ. Làm một lần trước mùa rét rẻ hơn sửa nhiều lần giữa mùa, khi thợ vùng núi cũng kín lịch.

Sau mùa rét: tự kiểm và ghi lại cho năm sau

Khi trời ấm hẳn, thường vào khoảng tháng ba, đi lại một vòng như đầu mùa: nhìn từng đoạn ống lộ, từng khớp nối, mép tường ngoài nơi đường ống chạy qua. Vệt rêu mới, vệt vôi trắng chạy dọc tường, chân tường ẩm là dấu của một khớp đã nứt nhẹ trong mùa rét mà chưa ai thấy.

Ghi vào sổ mấy thứ: những đêm nào ống bị đông, nhiệt độ báo đêm đó, đoạn ống nào đông, đã xả hay để vòi nhỏ giọt. Sau một mùa, bạn có một ngưỡng của riêng nhà mình: ví dụ giả định, đêm báo dưới hai độ thì đoạn ống phía đông bắc đông, còn đoạn phía nam thì không. Mùa sau chỉ cần xả đúng đoạn đó, đúng những đêm đó.

Nhờ thợ thay luôn những đoạn bảo ôn đã bị nắng làm giòn, chuột cắn trong mùa. Bảo ôn xốp để ngoài trời vài năm là mủn, bóp tay thấy vỡ vụn, lúc đó nó không còn giữ nhiệt được nữa dù nhìn vẫn còn. Với homestay, ghi thêm phòng nào khách phàn nàn nước nóng yếu vào sáng sớm; phòng đó thường nằm cuối đoạn ống bị lạnh nhiều nhất và là chỗ đáng đầu tư bọc kỹ hay đi lại ống vào trong nhà.

Câu hỏi thường gặp

Ống chân không có bị đóng băng và vỡ vì lạnh không?

Hiếm khi, vì ống có hai lớp kính với khoảng chân không cách nhiệt và nối với bồn còn nước ấm. Phần dễ đông và nứt là đoạn ống cấp, ống nóng, van và ống thông hơi nằm lộ ngoài trời.

Ống nước nóng bị đông cứng buổi sáng thì làm gì?

Khoá van cấp lên máy, mở một vòi nóng ở dưới để khi tan nước có chỗ thoát, rồi chờ nắng lên tự làm tan. Không dội nước sôi, không hơ lửa, không gõ vào ống.

Có nên đổ nước sôi lên ống chân không bị đóng băng không?

Không, nước sôi gặp kính đang lạnh làm ống co giãn đột ngột và nứt vỡ. Ống chân không cũng hiếm khi là chỗ bị đông; tìm đoạn ống lộ ngoài trời mới là chỗ cần xử lý.

Máy tấm phẳng có dùng được ở vùng có sương muối không?

Dùng được nếu là loại thiết kế cho vùng lạnh, thường có hệ dung dịch chống đông riêng tách với nước tắm. Máy tấm phẳng loại nước chạy trực tiếp trong ống đồng thì dễ bị đông và nứt hơn máy ống chân không.

Để vòi nóng nhỏ giọt qua đêm có chống đông được không?

Có tác dụng ở những đêm rét vừa, vì nước chuyển động trong ống khó đông hơn nước đứng yên. Đêm rét đậm kéo dài thì nên kết hợp bọc bảo ôn dày và xả cạn đoạn ống lộ ngoài trời.

Đóng băng làm nứt ống thì có nguy hiểm gì thêm không?

Nước rỉ ra từ chỗ nứt có thể đông thành mảng băng trơn trên mái, bậc cầu thang hay lối đi vào sáng hôm sau. Khoá van đoạn ống nứt, rắc cát hay đặt thảm chống trơn ở lối đi và gọi thợ sửa sớm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138