Nước nóng năng lượng mặt trời có màu vàng thường do phèn sắt trong nước nguồn hoặc do ruột bồn, ống thép bắt đầu gỉ; còn mùi tanh như trứng thối thường do nước ấm đứng lâu trong bồn, vi khuẩn sinh khí có mùi, đôi khi phản ứng với thanh magie chống ăn mòn. Phân biệt được nguyên nhân bằng hai ly nước đặt cạnh nhau: một ly nước lạnh, một ly nước nóng lấy cùng lúc. Nước lạnh cũng vàng là do nguồn; chỉ nước nóng mới vàng hay có mùi là do máy.
Ví dụ giả định: một homestay sáu phòng ở một phường của Đà Lạt (Lâm Đồng), máy năng lượng mặt trời 300 lít có bình phụ điện. Sau đợt vắng khách hai tuần mùa mưa, khách đầu tiên nhắn rằng nước nóng có mùi khó chịu và hơi vàng. Chủ nhà xả vòi một lúc thì đỡ, nhưng sáng hôm sau lại có mùi. Đây là chuyện thợ gặp rất nhiều ở cơ sở lưu trú có lúc đông lúc vắng.
Thử bằng hai ly nước trước khi gọi thợ
Làm vào sáng sớm, trước khi ai dùng nước, ở một vòi có cả nóng và lạnh như vòi rửa mặt:
- Lấy hai ly thuỷ tinh trong, rửa sạch. Mở vòi lạnh, hứng đầy một ly. Mở vòi nóng, hứng ly thứ hai ngay, chưa xả trước.
- Đặt hai ly cạnh nhau trên tờ giấy trắng, nhìn màu. Ngửi từng ly. Ly nóng để nguội bớt rồi mới ngửi gần, cầm bằng khăn vì có thể còn nóng.
- Xả vòi nóng chừng hai ba phút rồi hứng ly thứ ba. So ly ba với ly hai: mùi và màu có giảm hẳn không.
- Để ba ly yên nửa tiếng, nhìn đáy ly: có lắng cặn vàng nâu, cặn trắng, hay trong suốt.
- Ghi lại kết quả: ly nào vàng, ly nào có mùi, xả rồi có đỡ không. Chụp ảnh ba ly để gửi thợ.
Kết quả hai ly nói được khá nhiều. Lạnh vàng, nóng vàng: lỗi ở nguồn nước. Lạnh trong, nóng vàng: lỗi ở bồn hay đường ống nóng. Lạnh không mùi, nóng có mùi, xả vài phút thì hết: nước đứng lâu trong bồn sinh mùi. Xả mãi vẫn có mùi: cần thợ kiểm bên trong bồn.
Vì sao nước ấm đứng lâu lại có mùi trứng thối
Nước trong bồn năng lượng mặt trời không nóng đều suốt ngày đêm. Những đợt ít nắng, ít người dùng, nước nằm lâu ở khoảng 30 tới 45 độ, đúng mức ấm mà nhiều loại vi khuẩn trong nước ưa thích. Có loại vi khuẩn sống nhờ chất sunfat có sẵn trong nước, thải ra một chất khí mùi trứng thối. Lượng khí nhỏ nhưng mũi người nhận ra rất nhanh.
Nhiều bồn có thanh magie, là một thanh kim loại cắm vào bồn để nó tự mòn thay cho ruột bồn, gọi là thanh chống ăn mòn. Khi thanh magie mòn, nó giải phóng một ít khí hydro trong nước, và vi khuẩn kia lại càng dễ sinh mùi. Vì vậy cùng một nguồn nước, có bồn có mùi, có bồn không.
Ở homestay, nhà nghỉ, nhà có người đi vắng lâu, mùi xuất hiện đúng sau những đợt nước đứng yên. Khách đầu tiên sau đợt vắng là người chịu trận. Mùi này thường không gây hại khi tắm, nhưng khách không thể biết điều đó, và một lời phàn nàn về mùi nước ảnh hưởng tới cơ sở nhiều hơn cái giá của một lần súc bồn.
Đà Lạt và vùng cao còn một yếu tố nữa: mùa mưa kéo dài, nắng yếu, nước trong bồn hiếm khi lên được mức nóng hẳn. Ở vùng nắng gắt, những ngày nóng 60 độ tự làm giảm vi khuẩn trong bồn; ở vùng mát, nước cứ lưng chừng ấm cả tuần, mùi dễ quay lại hơn.
Dấu hiệu, nguyên nhân hay gặp và việc nên làm
Bảng dưới đây gom các trường hợp thợ gặp nhiều nhất, xếp theo kết quả thử hai ly:
| Dấu hiệu | Nguyên nhân hay gặp | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Cả nước lạnh và nóng đều vàng, lắng cặn nâu | Phèn sắt trong nước giếng, nước nguồn | Bồn lắng có nắp, lọc thô trước bồn lạnh; xả đáy bồn lạnh |
| Chỉ nước nóng vàng, cặn nâu đỏ | Ruột bồn, mối hàn, ống thép kẽm trên đường nóng bắt đầu gỉ | Gọi thợ kiểm bồn và đoạn ống thép; cân nhắc thay ống nhựa chịu nhiệt |
| Chỉ nước nóng có mùi, xả vài phút thì hết | Nước đứng lâu, vi khuẩn sinh mùi | Xả bồn sau đợt vắng; dùng nước đều; hâm nóng định kỳ |
| Nước nóng mùi nặng, xả mãi không hết | Vi khuẩn bám nhiều trong bồn, thanh magie phản ứng | Thợ súc bồn, kiểm thanh magie, đổi loại thanh theo hướng dẫn hãng |
| Nước nóng đục trắng, để một lúc thì trong | Bọt khí nhỏ, không phải cặn | Không cần làm gì |
| Nước nóng có vụn trắng cứng | Cặn vôi bong ra từ bồn, ống | Xả đáy bồn; hẹn tháo ống vệ sinh |
Trường hợp nước đục trắng rồi tự trong sau ít phút là chuyện bình thường của nước nóng: không khí hoà trong nước thoát ra thành bọt li ti. Nhiều chủ nhà lo lắng gọi thợ chỉ vì hiện tượng này.
Thanh magie: là gì, có trong bồn nhà mình không, khi nào thay
Không phải bồn nào cũng có. Bồn ruột inox loại tốt dùng cho máy không áp lực nhiều khi không lắp thanh magie, còn bồn chịu áp lực, bồn có ruột thép tráng men hay bồn có thanh đốt điện thì hay có. Cách biết chắc là hỏi thợ hoặc xem phiếu hướng dẫn đi kèm máy.
Thanh mòn là đúng việc của nó. Thanh magie mòn dần để ruột bồn khỏi bị ăn mòn. Thanh mòn hết mà không thay, phần ăn mòn chuyển sang ruột bồn và mối hàn, vài năm sau nước bắt đầu có màu gỉ và bồn rỉ. Thay thanh định kỳ rẻ hơn rất nhiều so với thay bồn.
Bao lâu kiểm một lần. Tuỳ nước và hướng dẫn của hãng sản xuất; nước cứng, nước giếng thì thanh mòn nhanh hơn. Nhiều thợ kiểm kèm lần súc bồn, khoảng một hai năm một lần với nước giếng. Thanh mòn còn dưới một nửa, lộ lõi thép ở giữa là nên thay.
Nước có mùi thì đổi loại thanh. Ở nơi nước nhiều sunfat, thanh magie làm mùi nặng hơn. Thợ có thể đổi sang loại thanh hợp kim khác theo khuyến cáo của hãng. Không tự rút bỏ hẳn thanh cho hết mùi, vì đó là bỏ luôn lớp bảo vệ của ruột bồn.
Thanh nằm trên bồn ở mái. Thay thanh phải xả bớt nước, mở nắp trên bồn và đôi khi phải dùng cờ lê lớn, nên là việc của thợ có dây an toàn và mũ. Chủ nhà chỉ cần nhờ thợ đưa xem thanh cũ để biết nó đã mòn tới đâu.
Câu hỏi để hỏi thợ khi nước có màu, có mùi
Đưa thợ xem ảnh ba ly nước rồi hỏi:
- "Anh xem giúp em bồn nhà em có thanh magie không, nếu có thì nó còn bao nhiêu, mấy năm rồi chưa thay?"
- "Nước nóng có mùi trứng thối mà nước lạnh không có, anh có đổi được loại thanh khác cho đỡ mùi không?"
- "Màu vàng này là gỉ ruột bồn hay gỉ đoạn ống thép anh, có cách nào kiểm mà không phải thay cả bồn không?"
- "Homestay em mùa vắng khách hay để nước đứng lâu, anh thấy em nên xả hay hâm nóng thế nào trước khi đón khách?"
- "Nếu súc bồn và thay thanh thì tổng chi phí khoảng bao nhiêu, có bảo hành công không anh?"
Giá thanh magie, công súc bồn và kiểm gỉ chỉ là khoảng tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và loại bồn, thường ở mức vài trăm nghìn tới khoảng hơn một triệu đồng cho cả lần. Thay ruột bồn hay thay bồn là khoản lớn hơn nhiều, nên đáng để thợ kiểm kỹ trước khi kết luận.
Phòng mùi cho cơ sở có lúc đông lúc vắng, và cách tự kiểm
Trước ngày đón khách sau đợt vắng từ một tuần trở lên, làm ba việc: xả van đáy bồn vài xô vào sáng sớm, mở lần lượt vòi nóng từng phòng cho chảy hai ba phút, và nếu có bình phụ điện thì để chạy tới khoảng 60 độ trong một buổi rồi tắt về mức thường. Nhiệt độ cao trong vài giờ làm giảm đáng kể vi khuẩn sinh mùi trong bồn.
Khi hâm nóng như vậy, nước ra vòi rất nóng. Dán nhắc ở phòng tắm, hoặc đợi nước nguội về mức thường mới cho khách nhận phòng. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi có thể bị bỏng chỉ sau vài giây với nước nóng cỡ đó.
Sau đó lặp lại phép thử hai ly mỗi tuần trong một tháng, ghi vào sổ màu và mùi. Nếu mùi giảm hẳn sau lần súc và hâm nóng đầu tiên, giữ thói quen đó cho mỗi đợt vắng. Nếu mùi vẫn quay lại trong vài ngày dù nước dùng đều, nhờ thợ kiểm thanh magie và bên trong bồn.
Đường ống nóng cũ: nguồn màu vàng hay bị bỏ quên
Nhiều nhà xây từ mười lăm hai mươi năm trước đi đường nước nóng bằng ống thép tráng kẽm, chôn trong tường. Lớp kẽm mòn dần, nước nóng ăn vào lõi thép nhanh hơn nước lạnh nhiều, và gỉ bong ra theo nước. Thay máy mới hay thay bồn mới mà vẫn giữ đường ống cũ, nước vẫn vàng như cũ, chủ nhà lại tưởng bồn mới cũng kém.
Cách khoanh vùng không cần đục tường: mở van xả đáy bồn hứng một ly, đồng thời hứng một ly ở vòi nóng xa nhất. Nước ở van đáy trong mà ở vòi xa vàng, thì gỉ nằm trên đường đi. Nếu ở cả hai đều vàng thì gỉ ở bồn hoặc ở nguồn. Phép thử này nên làm sau một đêm để nước nằm yên trong ống.
Thay đường ống nóng trong tường là việc lớn, phải đục tường, đi ống nhựa chịu nhiệt mới, bọc bảo ôn, rồi trát lại. Nhà chưa sửa được ngay thì có thể nhờ thợ đi tạm một đường ống nổi mới cho phòng tắm hay dùng nhất, sau này sửa nhà thì làm hẳn. Chi phí tuỳ chiều dài và số phòng, chỉ nên hỏi thợ báo giá theo mét ống và theo điểm vòi để so, giá luôn thay đổi theo thời điểm và khu vực.
Câu hỏi thường gặp
Nước nóng năng lượng mặt trời có mùi trứng thối có hại không?
Mùi này thường do khí sinh ra từ vi khuẩn trong nước ấm đứng lâu, ở lượng nhỏ thường không gây hại khi tắm. Tuy vậy không nên dùng nước đó để uống hay nấu ăn, và nên xả, súc bồn để hết mùi.
Làm sao biết nước vàng do nguồn nước hay do bồn gỉ?
Lấy cùng lúc một ly nước lạnh và một ly nước nóng, đặt cạnh nhau. Nếu cả hai đều vàng thì do nguồn nước; nếu chỉ nước nóng vàng, cặn nâu đỏ thì nên gọi thợ kiểm bồn và đoạn ống thép.
Có nên rút bỏ thanh magie để hết mùi nước nóng không?
Không nên, vì thanh magie đang bảo vệ ruột bồn khỏi bị ăn mòn; bỏ đi thì bồn gỉ nhanh hơn. Thợ có thể đổi sang loại thanh khác theo hướng dẫn của hãng nếu nước nhiều sunfat gây mùi.
Nước nóng chảy ra đục trắng có phải cặn không?
Thường không, đó là bọt khí li ti thoát ra khi nước nóng gặp áp suất thường, để một lúc nước sẽ trong từ dưới lên. Chỉ khi đáy ly có vụn trắng cứng mới là cặn vôi.
Homestay vắng khách lâu nên làm gì với máy nước nóng?
Trước khi đón khách, xả vài xô ở van đáy bồn, mở từng vòi nóng cho chảy vài phút, và nếu có bình phụ điện thì hâm lên khoảng 60 độ trong một buổi. Nhớ nhắc nước rất nóng trong thời gian đó để tránh bỏng.