Chim bồ câu làm tổ dưới tấm pin mặt trời nên xử lý sớm bằng cách dọn tổ khi không còn trứng hay chim non, rồi nhờ đơn vị lắp đặt căng lưới chắn quanh mép mảng pin, kẹp vào khung bằng kẹp chuyên dụng không khoan vào tấm. Đừng dán gai nhọn lên mặt kính, đừng dùng keo bẫy hay thuốc, đừng tự chui đầu vào gầm tấm để kéo tổ ra: dây điện một chiều nằm ngay dưới đó và luôn có điện khi trời sáng.
Bài đi theo một nhà giả định ở phường gần chợ trung tâm Hải Phòng: nhà phố ba tầng, năm người, hệ hoà lưới 6 kWp (kWp là tổng công suất danh định của các tấm pin) lắp trên mái ngói của tầng tum, mép mảng pin cách mặt ngói chừng một gang tay. Hàng xóm cách hai nhà nuôi một chuồng bồ câu. Từ đầu năm, sáng nào cũng nghe tiếng gù gù trên mái, mép tấm và máng xối đầy phân trắng, cành khô thò ra dưới gầm tấm, và mấy tháng nay sản lượng ngày nắng thấp hơn trước.
Vì sao chim thích gầm tấm pin
Với chim bồ câu, khoảng hở dưới mảng pin là chỗ ở lý tưởng: có mái che mưa nắng, ấm vào mùa lạnh vì tấm hấp nhiệt cả ngày, chim lớn như diều hay mèo khó chui vào, gần nguồn thức ăn là chợ và sân phơi thóc. Mái ngói và mái tôn có khe hở dưới tấm cao chừng một gang tay là kích cỡ vừa khít cho một đôi bồ câu. Sân thượng bê tông có giàn nâng cao thì chim chọn góc khuất phía sau.
Bồ câu là loài trung thành với chỗ làm tổ. Một đôi đã đẻ thành công ở đâu sẽ quay lại đúng chỗ đó, rồi bầy con cháu kéo theo. Thợ lâu năm hay nói: thấy một tổ là năm sau có năm tổ. Đó là lý do xử lý sớm rẻ hơn rất nhiều so với chờ tới lúc cả mảng pin thành chuồng chim.
Dấu hiệu chim đã vào ở: tiếng gù và tiếng vỗ cánh sáng sớm, cành khô, lông chim rơi xuống sân, phân trắng dồn ở mép dưới tấm và trong máng xối, chim bay ra từ gầm tấm khi có người lên tầng tum. Nhìn từ ban công nhà đối diện hoặc từ tầng tum, không cần trèo lên mái.
Chim gây hại cho hệ điện mặt trời ra sao
Phân chim tạo điểm nóng. Một mảng phân che kín vài ô pin làm các ô đó không phát mà lại cản dòng điện của cả dãy. Ô bị che nóng lên hơn hẳn chỗ xung quanh, gọi là điểm nóng. Kéo dài nhiều tháng, điểm nóng làm hỏng ô pin, có khi để lại vết nâu vĩnh viễn trên tấm.
Rác tổ cản gió dưới tấm. Gầm tấm cần thông gió để tấm mát. Cành khô, lông, phân dồn kín gầm làm tấm nóng hơn, phát kém hơn những ngày nắng gắt. Đống rác khô ấy lại nằm sát dây điện và hộp đấu dây, là thứ dễ bắt lửa nếu có tia điện từ một đầu nối hỏng.
Chim mổ, cọ vào dây. Dây thả lỏng dưới tấm bị chim đậu, giẫm, mổ, lâu ngày vỏ trầy. Chuột thường theo chim lên mái tìm thức ăn rơi vãi và gặm dây, gây lỗi cách điện.
Tắc máng xối, ăn mòn mái. Lông chim và rác tổ trôi xuống máng xối gây tắc, mưa lớn tràn nước vào trần. Phân chim có tính ăn mòn, đọng lâu trên tôn và khung nhôm để lại vết rỗ.
Chuyện vệ sinh cho người. Phân chim khô thành bụi có thể mang mầm bệnh. Ai dọn tổ, dọn phân phải đeo khẩu trang, găng tay, làm ướt phân trước khi gom để không tung bụi, rửa tay kỹ sau đó. Người già, trẻ nhỏ, người đang mang thai không nên làm việc này.
Ví dụ giả định: chim lấy đi bao nhiêu điện
Để thấy con số, lấy nhà giả định ở Hải Phòng. Hệ 6 kWp, hồi mới lắp ngày nắng đẹp tháng Năm được khoảng 24 kWh. Năm nay cùng kiểu ngày chỉ còn khoảng 20 kWh. Thợ lên dọn thấy ba tấm ở hàng dưới có mảng phân lớn che kín vài ô ở mép, gầm tấm phía đó đầy cành khô.
Ba tấm bị phân che nằm trong cùng một chuỗi mười tấm. Vì dòng điện của chuỗi bị kéo theo tấm yếu, một mảng phân bằng bàn tay ở mỗi tấm làm cả chuỗi hụt đi rõ rệt, chứ không chỉ hụt đúng diện tích mảng phân. Cộng thêm phần tấm nóng hơn do gầm bít kín, hụt khoảng một phần sáu sản lượng là con số hợp lý. Sau khi dọn tổ, rửa tấm, căng lưới, ngày nắng lên lại khoảng 23 kWh.
Thay số nhà bạn: lấy sản lượng ngày nắng đẹp lúc hệ mới, trừ đi sản lượng ngày nắng đẹp bây giờ. Nếu phần hụt lớn và mặt tấm có phân chim rõ, chim là nghi phạm số một. Nếu mặt tấm sạch mà vẫn hụt, chim không phải nguyên nhân chính, nghĩ tới bóng râm, dây hay inverter. Điều quan trọng hơn con số: phần hụt do điểm nóng không phải lúc nào cũng lấy lại được hết, vì ô pin bị nung lâu ngày có thể đã hỏng vĩnh viễn.
Rửa phân chim trên mặt tấm cho đúng
Phân chim khô cứng bám rất chặt, và là thứ người ta hay làm hỏng kính nhất khi cố cạy. Cách đúng: đặt một khăn ướt hoặc tưới nước lên mảng phân, để vài phút cho mềm hẳn, rồi lau nhẹ bằng chổi lông mềm hay khăn mềm, xả nhiều nước. Mảng dày thì lặp lại hai ba lần. Không dùng dao, thẻ nhựa cứng cạo, không dùng bột tẩy.
Làm vào sáng sớm hoặc chiều muộn khi kính mát. Người lên mái phải có dây an toàn, mũ, giày bám, người giữ thang, không đứng lên tấm. Mái ngói như nhà giả định thì càng khó đi, ngói dễ vỡ khi giẫm sai chỗ, nên để thợ làm cùng lúc với việc dọn tổ và căng lưới.
Một chi tiết người làm lâu năm hay để ý: sau khi rửa, nhìn kỹ chỗ vừa có mảng phân. Nếu ô pin bên dưới có vệt nâu hay vết như bị sém, đó là dấu điểm nóng đã làm hỏng ô. Chụp ảnh lại, báo đơn vị lắp đặt xem có cần đo kiểm tấm đó và làm thủ tục bảo hành không. Nhiều hãng không bảo hành hư hỏng do bẩn để lâu, nên càng xử lý sớm càng tốt.
Xử lý theo thứ tự
Nhà giả định ở Hải Phòng làm theo các bước sau, cả việc chủ nhà làm và việc đơn vị lắp đặt làm:
- Quan sát vài ngày từ ban công: có bao nhiêu chỗ chim ra vào, có tổ đang ấp không. Chim bố mẹ thay nhau ra vào đều đặn ở một chỗ là đang có trứng hoặc chim non.
- Nếu đang có trứng hay chim non, chờ chim non rời tổ, thường vài tuần, rồi mới dọn và chắn. Chắn khi chim non còn trong tổ là để chúng chết dưới gầm, bốc mùi, còn bố mẹ thì cố tìm cách chui vào, phá lưới.
- Gọi đơn vị lắp đặt hoặc nhóm có kinh nghiệm làm lưới chắn chim cho mảng pin. Người lên mái có dây an toàn, mũ, giày bám; không lên mái ngói ướt.
- Thợ dọn hết tổ, rác, phân dưới gầm tấm, làm ướt trước khi gom, kiểm tra dây và đầu nối luôn khi gầm đã thoáng: vỏ dây trầy, dấu răng chuột thì thay ngay.
- Rửa mặt tấm sạch phân chim, xả máng xối.
- Căng lưới chắn quanh toàn bộ mép mảng pin, kín các góc, kẹp vào khung tấm bằng kẹp chuyên dụng, không khoan, không dán lên kính.
- Hai tuần sau, nghe xem còn tiếng gù dưới mái không, nhìn chỗ nào chim cố chui vào làm lưới hở.
Chi phí lưới chắn quanh một mảng pin nhà ở thường tính theo mét dài chu vi mảng cộng công dọn tổ, tổng cộng có thể từ vài triệu đồng cho mảng nhỏ, tuỳ mái khó hay dễ; tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị. Mảng chia nhiều cụm thì chu vi dài hơn, tốn hơn.
Những cách đuổi chim nên và không nên
Có nhiều cách được rao bán. Một số còn làm hỏng tấm pin hoặc mất bảo hành:
| Cách | Đánh giá |
|---|---|
| Lưới chắn quanh mép mảng, kẹp vào khung | Hiệu quả lâu dài nhất, không chạm mặt kính, không khoan |
| Gai nhọn nhựa dán lên mặt kính hoặc khung | Không nên: keo dán để vết trên kính, gai che bóng, chim vẫn chui gầm |
| Keo bẫy, thuốc diệt chim | Không: chim chết dưới gầm, bốc mùi, gây hại cho mèo và chim khác |
| Thiết bị phát âm thanh, đèn nhấp nháy | Thường chỉ được vài tuần, chim quen dần |
| Tượng cú, diều giả, dải giấy bạc | Chim quen nhanh, gió bão thổi bay |
| Khoan bắt vít lưới vào khung tấm | Không: có thể mất bảo hành tấm, nứt khung |
Với chuồng bồ câu nhà hàng xóm, nói chuyện nhẹ nhàng vẫn là bước đáng thử: không ai muốn chim mình nuôi đi làm tổ nhà người khác. Nhưng đừng trông chờ hoàn toàn vào đó; lưới chắn mới là thứ làm cho mảng pin nhà bạn không còn là chỗ ở của chim.
Câu hỏi mẫu cho đơn vị làm lưới chắn
Hỏi kỹ để lưới không thành rác trên mái sau một mùa bão:
- "Anh cho em hỏi lưới bên anh làm bằng gì, có phủ nhựa chống gỉ không, nhà em gần biển dùng được mấy năm?"
- "Kẹp lưới bắt vào đâu, có khoan vào khung tấm không, làm vậy có ảnh hưởng bảo hành không?"
- "Lúc dọn tổ anh kiểm luôn dây với đầu nối dưới gầm giúp em, có chỗ nào chuột cắn thì báo em được không?"
- "Sau này cần rửa tấm hay thay một tấm thì có phải tháo lưới không, tháo lắp lại có tính tiền không?"
- "Giá tính theo mét chu vi hay trọn gói, có gồm công dọn tổ và rửa tấm không?"
Tự kiểm sau một tháng: không còn tiếng gù sáng sớm, không còn phân mới ở mép dưới tấm, máng xối sạch, sản lượng ngày nắng lên lại gần mức trước khi có chim. Ghi vào sổ ngày làm lưới, đơn vị làm và chi phí để biết khi cần bảo trì.
Câu hỏi thường gặp
Chim bồ câu làm tổ dưới tấm pin có nguy hiểm không?
Có rủi ro. Phân chim gây điểm nóng làm hỏng ô pin, rác tổ khô cản thông gió và nằm sát dây điện, chim và chuột có thể làm trầy vỏ dây. Lông và rác còn làm tắc máng xối. Nên xử lý sớm khi mới có một hai tổ.
Có nên tự chui vào gầm tấm pin để kéo tổ chim ra không?
Không nên. Dây điện một chiều và đầu nối nằm ngay dưới tấm và luôn có điện khi trời sáng, mái lại trơn và cao. Việc dọn tổ dưới gầm nên để thợ có dây an toàn và kinh nghiệm làm với hệ điện mặt trời.
Lưới chắn chim có làm mất bảo hành tấm pin không?
Lưới kẹp vào khung bằng kẹp chuyên dụng, không khoan, thường không ảnh hưởng bảo hành. Khoan bắt vít vào khung tấm hoặc dán keo lên kính thì có thể bị từ chối bảo hành. Hỏi đơn vị lắp đặt và đọc điều kiện bảo hành của hãng trước.
Đang có chim non trong tổ thì làm gì?
Chờ chim non rời tổ, thường vài tuần, rồi mới dọn và chắn lưới. Chắn khi chim non còn bên trong sẽ để chúng chết dưới gầm tấm, bốc mùi và chim bố mẹ tìm cách phá lưới để chui vào.
Dọn phân chim trên mái cần lưu ý gì về sức khoẻ?
Đeo khẩu trang, găng tay, làm ướt phân trước khi gom để không tung bụi, rửa tay kỹ sau đó. Phân chim khô có thể mang mầm bệnh. Người già, trẻ nhỏ và người đang mang thai không nên tự dọn.
Thiết bị đuổi chim bằng âm thanh có hiệu quả không?
Thường chỉ có tác dụng vài tuần đầu, sau đó chim quen dần và quay lại. Tượng cú, dải giấy bạc cũng vậy. Lưới chắn quanh mép mảng pin là cách bền nhất để chim không chui vào gầm tấm.