Inverter cho điện mặt trời nhà ở thường được chọn nhỏ hơn tổng công suất tấm pin một chút, ví dụ 6kWp tấm ghép inverter 5kW, vì tấm hiếm khi đạt đủ công suất đỉnh ngoài trời; chọn bằng hoặc lớn hơn chỉ khi bạn định thêm tấm sau, mái có hai hướng, hoặc muốn để dành cho pin lưu trữ. Công suất inverter còn phải hợp với điện một pha hay ba pha của nhà và quy định đấu nối của điện lực địa phương.
Tình huống giả định: anh Quân ở nhà phố ba tầng tại một phường của TP. Đà Nẵng, tầng trệt làm gara, có xe máy điện sạc ở đó. Nhận hai báo giá cùng khoảng 6kWp tấm: một bên ghép inverter 5kW, một bên ghép inverter 6kW, bên còn lại ghép inverter hybrid 5kW "để sau lắp pin". Anh không hiểu vì sao inverter nhỏ hơn tấm mà vẫn được, và cái nào hợp với nhà mình. Bài dưới giải thích bằng lời thường, không đi vào phần đấu nối; mọi việc đấu điện là việc của thợ có chuyên môn.
Inverter làm gì, và vì sao nó có công suất riêng
Tấm pin làm ra điện một chiều, giống điện của cục pin. Đồ dùng trong nhà chạy điện xoay chiều. Inverter là chiếc hộp đổi điện một chiều từ tấm pin thành điện xoay chiều, đồng thời canh để điện của nó khớp nhịp với điện lưới. Inverter có công suất tối đa riêng: dù tấm pin đưa vào nhiều hơn, nó chỉ đẩy ra tối đa bằng công suất của nó, phần vượt bị cắt đi. Người trong nghề gọi hiện tượng này là cắt đỉnh.
Nghe như phí, nhưng thực tế tấm pin trên mái gần như không bao giờ chạy đủ công suất ghi trên tấm. Công suất đỉnh đo trong điều kiện thử nghiệm: nắng rất gắt, tấm mát hai mươi lăm độ. Trên mái Đà Nẵng trưa hè, tấm nóng sáu bảy mươi độ, có bụi, dây có hao, nên 6kWp tấm thường chỉ đẩy ra khoảng 4,5 tới 5kW vào lúc cao nhất. Một inverter 5kW gánh vừa khít, chỉ bị cắt đỉnh vài chục phút trong những ngày đẹp nhất năm.
Ngược lại, inverter 6kW cho 6kWp tấm thì phần lớn thời gian chạy dưới công suất của nó. Không hại gì, chỉ là bạn trả thêm cho phần không dùng tới, trừ khi bạn có kế hoạch thêm tấm. Vì thế câu hỏi không phải inverter nào to hơn là tốt hơn, mà là bạn định làm gì với hệ trong vài năm tới.
Ví dụ giả định: ba kiểu ghép tấm và inverter
Số dưới là ví dụ giả định, tỉ lệ thực tế do đơn vị lắp đặt tính theo tấm, mái và inverter cụ thể, trong giới hạn hãng sản xuất cho phép.
| Kiểu ghép | Ví dụ | Hợp với | Cần hỏi |
|---|---|---|---|
| Tấm lớn hơn inverter | 6kWp tấm, inverter 5kW | Nhà không định thêm tấm, mái một hướng | Mỗi năm ước mất bao nhiêu điện vì cắt đỉnh |
| Tấm bằng inverter | 5kWp tấm, inverter 5kW | Mái nóng, vùng ít nắng, hoặc muốn yên tâm | Có thể thêm bao nhiêu tấm vào inverter này sau này |
| Inverter lớn hơn tấm | 4kWp tấm, inverter 6kW | Định thêm tấm khi mái sửa xong, tài chính cho phép | Thêm tấm sau có cùng loại tấm không, đấu vào ngõ nào |
| Inverter hybrid | 5kWp tấm, inverter hybrid 5kW | Định lắp pin lưu trữ trong vài năm | Inverter này hợp với loại pin nào, có cần đổi tủ điện |
Với nhà anh Quân, mái một hướng nam, không định thêm tấm, kiểu thứ nhất là hợp lý. Nếu anh định một hai năm nữa lắp pin cho buổi tối sạc xe và chạy máy lạnh phòng ngủ, inverter hybrid ngay từ đầu đỡ phải thay sau. Còn nếu mái tầng thượng sắp làm lại, phần mái mới sẽ lắp thêm tấm, thì inverter lớn hơn tấm có lý.
Không có kiểu nào đúng cho mọi nhà. Đơn vị lắp đặt làm kỹ sẽ hỏi bạn kế hoạch trước, rồi mới chọn inverter.
Một pha hay ba pha, và mấy thứ khác cần biết
Điện một pha hay ba pha. Nhà ở thường dùng một pha. Inverter một pha phổ biến ở các cỡ nhỏ tới vừa; hệ lớn hơn hay dùng ba pha. Nhà bạn đang có điện gì, có được lắp cỡ nào, hỏi điện lực địa phương và đơn vị lắp đặt trước khi chốt.
Số ngõ vào tấm pin. Inverter có một hoặc nhiều ngõ để nối các chuỗi tấm, người trong nghề gọi là ngõ MPPT, nói nôm na là mỗi ngõ tự dò điểm làm việc tốt nhất cho chuỗi tấm của nó. Mái hai hướng đông tây, hay một chuỗi bị bóng râm buổi chiều, nên có hai ngõ riêng để chuỗi yếu không kéo chuỗi khoẻ.
Chống phát ngược. Nhiều nơi yêu cầu hoặc chủ nhà muốn hệ không đẩy điện dư ra lưới. Inverter cần có tính năng này và có thiết bị đo đi kèm. Quy định cụ thể hỏi điện lực địa phương.
Bảo hành. Inverter thường bảo hành ngắn hơn tấm pin nhiều. Hỏi rõ thời gian bảo hành, ai đổi máy khi hỏng, có máy thay tạm trong lúc chờ không.
Tiếng ồn và quạt. Một số inverter có quạt làm mát, kêu ù ù buổi trưa. Treo cạnh phòng ngủ hay phòng làm việc thì nên hỏi trước.
Đặt inverter ở đâu để nó không tự giảm công suất
Inverter nóng thì tự giảm công suất để bảo vệ linh kiện. Đây là chi tiết làm nhiều hệ cùng cỡ ra sản lượng khác nhau mà chủ nhà không hiểu. Thợ lâu năm hay kể: treo inverter ở bức tường hướng tây ngoài trời, ba giờ chiều nắng chiếu thẳng vào vỏ máy, hệ đang ra 4,5kW tụt còn 3,5kW đúng lúc máy lạnh cần điện. Chuyển sang tường hướng đông có mái che, sản lượng chiều trở lại bình thường.
Chỗ tốt cho inverter: bóng mát cả ngày, thông thoáng, có khoảng trống quanh máy theo hướng dẫn của hãng sản xuất, không gần nguồn nhiệt, không bị nước mưa tạt trực tiếp, cao khỏi tầm tay trẻ nhỏ. Gara như nhà anh Quân có thể là chỗ tốt nếu thông gió, nhưng nên tránh treo ngay trên chỗ đỗ xe, ngay cạnh bộ sạc xe máy điện, hay cạnh can xăng, bình gas.
Chỗ không nên: gầm cầu thang kín là lối thoát khi có sự cố, phòng ngủ, góc bếp, tum thang tầng thượng hấp nắng không có cửa thông gió. Treo cao quá cũng không hay vì sau này thợ cần quan sát, bảo trì.
Câu hỏi mẫu: "Anh định treo inverter chỗ nào, chỗ đó buổi chiều có nắng chiếu vào không, có đủ khoảng trống quanh máy theo hướng dẫn của hãng không?"
Câu hỏi mẫu khi so hai báo giá có inverter khác nhau
Mấy câu dưới giúp bạn hiểu vì sao hai nhà thầu chọn hai inverter khác nhau cho cùng mái:
- "Anh ghép 6kWp tấm với inverter 5kW, một năm ước mất bao nhiêu điện vì cắt đỉnh?"
- "Inverter này tối đa cho phép nối bao nhiêu kWp tấm, sau này em thêm được mấy tấm nữa?"
- "Inverter này có mấy ngõ vào tấm, mái nhà em hai hướng thì anh chia chuỗi thế nào?"
- "Nếu sau này em muốn thêm pin lưu trữ thì inverter này có dùng được không, hay phải thay?"
- "Inverter bảo hành bao lâu, hỏng thì bên anh đổi máy trong mấy ngày, có máy thay tạm không?"
Câu trả lời tốt nghe cụ thể, có số, và người trả lời không né. Nếu người chào hàng chỉ nói "máy này xịn, chị yên tâm" mà không trả lời được câu thứ hai, bạn nên hỏi thêm nơi khác.
Hay làm và nên làm khi chọn inverter
Những chỗ chủ nhà hay nghĩ sai về inverter:
| Hay làm | Nên làm |
|---|---|
| Chọn inverter to nhất cho chắc | Chọn theo kế hoạch thêm tấm, thêm pin trong vài năm tới |
| Thấy inverter nhỏ hơn tấm thì nghĩ bị ăn bớt | Hỏi tỉ lệ và ước điện mất vì cắt đỉnh mỗi năm |
| Treo inverter chỗ nhìn thấy ngoài trời cho tiện theo dõi | Treo chỗ mát, thông gió; theo dõi qua ứng dụng của hệ |
| Chọn hybrid vì nghe là đời mới | Chọn hybrid khi chắc chắn có kế hoạch lắp pin |
| Tự mở nắp inverter khi thấy báo lỗi | Chụp ảnh đèn báo, gửi đơn vị lắp đặt; mở máy là việc của thợ |
Cái không cần mua: inverter dư công suất gấp rưỡi cho một mái đã kín chỗ. Không còn chỗ thêm tấm thì phần dư đó không dùng tới. Cũng không cần thiết bị theo dõi riêng mua thêm bên ngoài nếu inverter đã có ứng dụng theo dõi đi kèm; hỏi nhà thầu cài sẵn ứng dụng vào điện thoại của bạn lúc bàn giao, đặt tài khoản đứng tên chủ nhà chứ không phải tài khoản của thợ, để sau này đổi đơn vị bảo trì vẫn xem được số liệu cũ.
Tự kiểm sau khi lắp: nhìn biểu đồ buổi trưa
Mở ứng dụng theo dõi của hệ vào một ngày nắng đẹp, xem biểu đồ công suất trong ngày. Biểu đồ đẹp là một đường cong lên dần từ sáng, cao nhất quanh trưa, xuống dần về chiều. Nếu đỉnh trưa bị cắt phẳng thành một đường ngang ở đúng công suất inverter, đó là cắt đỉnh. Một hai giờ mỗi ngày nắng đẹp là bình thường với kiểu ghép tấm lớn hơn inverter. Nếu ngày nào cũng bị cắt phẳng từ chín giờ sáng tới ba giờ chiều, tỉ lệ ghép có lẽ đã quá tay, hỏi lại nhà thầu.
Nếu đường cong buổi chiều bị tụt dốc bất thường vào cùng giờ mỗi ngày nắng, nghĩ tới hai thứ: bóng râm, hoặc inverter bị nóng. Sờ tay vào vỏ máy là không nên; nhìn xem chỗ treo có bị nắng chiếu không, gửi ảnh và biểu đồ cho đơn vị lắp đặt.
Ghi lại mã lỗi hoặc đèn báo nếu có, ngày giờ xảy ra. Không tự tắt bật lặp lại, không mở nắp, không chạm vào dây và đầu nối phía tấm pin, vì dây đó vẫn có điện khi trời còn sáng dù đã cắt cầu dao phía lưới. Có mùi khét, tiếng nổ lách tách hay khói từ inverter thì ra xa, ngắt cầu dao tổng nếu làm được an toàn, gọi 114.
Câu hỏi thường gặp
Inverter nhỏ hơn tổng công suất tấm pin có sao không?
Thường không sao và rất phổ biến, vì tấm pin ngoài trời hiếm khi đạt đủ công suất đỉnh. Phần bị cắt đỉnh chỉ xảy ra vài giờ trong những ngày nắng đẹp nhất. Hỏi nhà thầu tỉ lệ ghép và ước điện mất mỗi năm.
Có nên chọn inverter lớn hơn tấm pin không?
Nên khi bạn chắc sẽ thêm tấm trong vài năm tới và mái còn chỗ. Nếu không có kế hoạch đó, phần công suất dư của inverter không được dùng tới, bạn trả thêm cho thứ không cần.
Inverter hybrid khác inverter hoà lưới thường thế nào?
Inverter hybrid nối được cả pin lưu trữ, có thể cấp điện cho một phần nhà khi lưới mất nếu được thiết kế như vậy. Inverter hoà lưới thường không nối pin và tự tắt khi lưới mất. Chọn hybrid khi chắc có kế hoạch lắp pin.
Nhà dùng điện một pha thì lắp inverter bao nhiêu kW?
Inverter một pha có nhiều cỡ cho nhà ở. Cỡ tối đa được phép đấu với điện một pha tuỳ quy định của điện lực địa phương và đường dây vào nhà. Hỏi điện lực và đơn vị lắp đặt trước khi chốt.
Đặt inverter trong gara có được không?
Được nếu gara thông gió, inverter treo chỗ mát, có khoảng trống quanh máy, không ở ngay trên chỗ đỗ xe, không cạnh bộ sạc xe điện, can xăng hay bình gas. Gara kín, nóng thì inverter dễ tự giảm công suất.
Inverter báo lỗi thì chủ nhà nên làm gì?
Chụp ảnh đèn báo hoặc mã lỗi, ghi ngày giờ, gửi đơn vị lắp đặt. Không mở nắp máy, không chạm dây phía tấm pin. Có mùi khét hay khói thì ra xa, ngắt cầu dao tổng nếu an toàn và gọi 114.