NhietNang.comNhiệt Năng
Mái nhà, hướng mái và kết cấu chịu tải

Mái ngói lắp điện mặt trời được không: móc ngói, ngói vỡ và chỗ dễ dột

Mái ngói lắp được tấm pin bằng móc ngói luồn dưới viên ngói bắt vào cầu phong. Cách thợ làm, vì sao ngói cũ hay vỡ, chuẩn bị ngói dự phòng và câu hỏi cho đơn vị lắp.

Over-the-shoulder view of a Vietnamese roofer wearing a safety harness and helmet and a pistachio shirt lifting clay tiles on a village roof

Mái ngói lắp được điện mặt trời: thợ gỡ từng viên ngói ở vị trí chân đế, bắt một móc kim loại vào cầu phong hoặc xà gồ bên dưới, cho móc luồn qua khe giữa hai viên ngói rồi lợp lại, ray và tấm pin bắt lên các móc đó. Làm đúng thì mái không dột và ngói không bị đè; làm ẩu thì ngói nứt, móc đội viên ngói lên tạo khe hở, và nước mưa tạt ngược vào trong. Mái ngói cũ khó hơn mái tôn vì ngói giòn và kết cấu gỗ bên dưới thường đã nhiều năm tuổi.

Ví dụ giả định: nhà ba gian mái ngói đỏ của cô Thoa ở một xã thuộc tỉnh Ninh Bình (Nam Định cũ), xây gần ba mươi năm, mái dốc khoảng 35 độ, ngói loại hai mươi hai viên trên một mét vuông. Con trai đi làm xa muốn lắp cho mẹ một hệ nhỏ khoảng 3 kWp, đủ chạy tủ lạnh, quạt, máy bơm ban ngày. Cô lo nhất là mái dột, vì mái đã dột hai lần trong mười năm qua.

Cấu tạo mái ngói từ dưới lên: biết để hiểu thợ nói gì

Vì kèo hoặc tường thu hồi. Phần chịu lực chính, đỡ toàn bộ mái. Ở nhà ba gian cũ thường là vì kèo gỗ hoặc tường gạch xây lên tới nóc.

Xà gồ (đòn tay). Các thanh nằm ngang chạy dọc nhà, gác lên vì kèo hoặc tường. Nhà cũ dùng gỗ, nhà mới hơn dùng thép hộp.

Cầu phong. Các thanh nhỏ chạy từ nóc xuống diềm, đóng lên xà gồ. Ở nhiều mái lợp hệ khung thép mới, cầu phong và li tô gộp thành một lớp thép hộp nhỏ.

Li tô. Những nẹp mảnh chạy ngang, đóng lên cầu phong, chính là chỗ móc của viên ngói gác vào. Li tô gỗ là phần hay mục nhất vì mỏng và nằm sát ngói ẩm.

Ngói. Mỗi viên chồng mép lên viên dưới và cài sóng với viên bên cạnh. Nước chảy theo rãnh sóng xuống diềm. Chỗ chồng mép và chỗ cài sóng là nơi duy nhất ngăn nước, nên chỉ cần một viên bị đội lên vài li là mưa tạt vào được.

Vì sao cần biết. Móc ngói phải bắt vào cầu phong hoặc xà gồ, không bắt vào li tô. Li tô quá mảnh, nhất là li tô gỗ cũ, chỉ đủ giữ ngói chứ không đủ giữ tấm pin trước gió. Khi thợ nói "bắt vào li tô cho nhanh", đó là câu đáng hỏi lại.

Móc ngói đi thế nào và vì sao chỗ đó hay dột

Móc ngói là một thanh kim loại uốn cong, thường bằng thép không gỉ, một đầu bắt vít xuống cầu phong, thân luồn qua khe giữa viên ngói trên và viên ngói dưới, đầu kia nhô ra để bắt ray. Vấn đề là thân móc có độ dày, nên nếu không xử lý thì viên ngói phía trên bị đội lên đúng bằng độ dày đó, hở một khe dọc theo mép.

Thợ cẩn thận sẽ mài một rãnh nông ở mặt dưới viên ngói phía trên, đúng chỗ móc đi qua, để viên ngói nằm lại phẳng như cũ. Một số loại móc có độ cao chỉnh được, thợ chỉnh sao cho thân móc nằm vừa khít trong lòng sóng ngói. Thợ ẩu thì đặt viên ngói đè lên móc, viên ngói kênh lên, gió mùa thổi ngược làm mưa hắt vào khe đó.

Lỗi thứ hai là móc chạm vào viên ngói. Khi gió làm tấm pin rung, móc rung theo và gõ liên tục vào ngói; vài mùa gió là viên ngói nứt chân chim, nước thấm theo vết nứt. Móc đúng phải có khe hở nhỏ với mặt ngói, không tì lên ngói.

Lỗi thứ ba là vị trí: móc nên nằm ở sườn hoặc lòng sóng tuỳ loại ngói theo hướng dẫn của hãng sản xuất móc, và tuyệt đối không cắt bớt gờ cài sóng của viên ngói bên cạnh để móc lọt qua. Gờ cài sóng là thứ chặn nước chảy ngang.

Ngói cũ hay vỡ khi thợ đi lại: chuẩn bị ngói dự phòng

Ngói nung ba mươi năm đã giòn hơn ngói mới, rêu bám làm trơn mặt, và nhiều viên đã có vết nứt nhỏ khó thấy từ dưới đất. Thợ đi lại để lắp móc, kéo ray, đưa tấm pin lên, không tránh khỏi vỡ vài viên. Đây là chuyện bình thường, không bình thường là vỡ mà không thay hoặc thay bằng viên khác cỡ.

Ví dụ giả định: hệ 3 kWp khoảng sáu tấm, chiếm chừng 14 m² mái. Với ngói hai mươi hai viên trên mét vuông, vùng làm việc có khoảng ba trăm viên. Thợ có kinh nghiệm thường dặn chủ nhà chuẩn bị dự phòng khoảng 5 – 10 phần trăm số viên trong vùng làm việc, tức chừng mười lăm tới ba mươi viên, cùng loại, cùng cỡ, cùng màu càng gần càng tốt.

Khó nhất là ngói cũ đã ngừng sản xuất. Khi đó có hai cách: tìm ngói cũ tháo từ nhà khác cùng loại, hoặc lấy ngói ở chỗ khuất như mái bếp, mái chái để thay vào vùng lắp pin, rồi lợp ngói mới cùng cỡ gần giống vào chỗ khuất. Cách thứ hai giữ được mặt mái chính đồng màu.

Trong lúc lắp, thợ nên đặt ván lót trải ngang qua nhiều hàng ngói để chia lực, chân đặt ở phần dưới viên ngói nơi có viên dưới đỡ, không đặt giữa viên. Khi họ xong việc, nhờ họ đi lại một lượt kiểm những viên đã thay và những viên lân cận.

Mái ngói đã nặng sẵn, thêm tấm pin là thêm bao nhiêu

Ví dụ giả định: ngói đất nung loại hai mươi hai viên trên mét vuông, mỗi viên khoảng 2 – 2,5 kg, tức chừng 45 – 55 kg trên mỗi mét vuông mái, chưa kể ngói ngậm nước sau mưa còn nặng thêm. Tấm pin cộng ray và móc thường chỉ khoảng 13 – 16 kg trên mét vuông. Nghĩa là trên mái ngói, phần thêm vào nhỏ hơn nhiều so với bản thân lớp ngói.

Con số đó dễ làm chủ nhà yên tâm quá sớm. Mái ngói ba mươi năm đã gánh tải đó suốt ba mươi năm, xà gồ và cầu phong gỗ có thể đã võng, mối có thể đã ăn trong lõi. Thêm tải không đều tại các điểm móc, cộng lực gió kéo ngược lên khi giông, là kiểu tải mà mái chưa từng chịu. Lúc thợ đi lại, hai người và chồng tấm chờ lắp cũng dồn vào một vùng nhỏ.

Vì vậy với nhà cũ như nhà cô Thoa, trước khi lắp nên nhờ kỹ sư kết cấu hoặc đơn vị khảo sát có chuyên môn xem vì kèo, xà gồ, cầu phong, ghi nhận xét vào biên bản. Chủ nhà nhìn được từ dưới: thanh gỗ nào võng, chỗ nào có bột gỗ mịn rơi xuống (dấu mối mọt), đầu thanh nào gác lên tường bị đen mục. Đó là những điểm nên chỉ cho người khảo sát xem.

Khi nào nên đổi cách làm thay vì móc ngói

Không phải mái ngói nào cũng nên lắp móc. Bảng dưới là những tình huống hay gặp và hướng xử lý thường được đơn vị lắp đặt đề xuất:

Tình trạng máiHướng hay được đề xuấtCần ai xem
Ngói còn tốt, cầu phong thép hoặc gỗ chắcMóc ngói bình thườngĐơn vị lắp đặt
Li tô, cầu phong gỗ mục nhiều chỗLợp lại vùng mái, thay li tô trước khi lắpThợ mái và kỹ sư kết cấu
Ngói đã nứt nhiều, mái dột nhiều nơiSửa mái toàn bộ trước, lắp pin sauThợ mái
Mái quá dốc, khó đứng thao tácCân nhắc chỗ khác: mái phụ, sân thượng, khung trên sânĐơn vị lắp đặt
Muốn bỏ hẳn ngói vùng lắp pinThay vùng đó bằng tấm lợp phẳng hoặc tôn giả ngói, móc bắt trên đóThợ mái, xem chống thấm chỗ tiếp giáp

Hướng cuối cùng nghe hợp lý nhưng đẻ ra một đường tiếp giáp mới giữa ngói và tấm lợp, là chỗ dễ dột nếu xử lý mép không kỹ. Với nhà cô Thoa đã từng dột hai lần, cách an toàn hơn thường là nhờ thợ mái kiểm và sửa các chỗ dột cũ trước, rồi mới tính lắp pin. Kết cấu gỗ cũ có dấu hiệu mối, võng thì nhờ kỹ sư kết cấu xem trước, đừng dựa vào câu "mái này chịu được" của người không trèo lên xem.

Câu hỏi mẫu cho đơn vị lắp đặt khi mái là mái ngói

Hỏi lúc khảo sát, ghi lại câu trả lời:

  • "Anh cho em hỏi móc ngói bắt vào cầu phong hay vào li tô? Mái nhà em li tô gỗ cũ rồi."
  • "Viên ngói đè lên móc có mài rãnh không, hay để kênh lên? Móc có chạm vào ngói không?"
  • "Nhà em cần chuẩn bị bao nhiêu viên ngói dự phòng? Ngói này giờ không còn bán thì anh xử lý sao?"
  • "Lúc lắp có trải ván lót không, mấy người lên mái một lúc?"
  • "Ngói vỡ trong lúc lắp thì bên mình thay luôn hay nhà em tự thay? Bảo hành dột mấy năm?"
  • "Móc bằng vật liệu gì, ốc vít có cùng loại thép không gỉ không?"

Câu về vật liệu nghe có vẻ thừa nhưng quan trọng: móc thép không gỉ mà vít thép thường thì vít gỉ trước, gỉ chảy thành vệt trên ngói và lỏng dần. Đơn vị nào trả lời rõ từng câu, chịu ghi bảo hành dột và việc thay ngói vỡ vào hợp đồng là dấu hiệu tốt.

Tự kiểm sau khi lắp và sau trận mưa lớn đầu tiên

Không lên mái. Làm từ dưới đất, từ gác hoặc khoảng trống dưới mái:

  1. Ngay khi thợ xong: đứng dưới sân, nhìn dọc từng hàng ngói quanh khu vực tấm pin. Hàng nào bị gồ lên, viên nào lệch màu, viên nào kênh mép thì chụp lại, nhờ thợ sửa trước khi họ về.
  2. Buổi trưa nắng đầu tiên: lên gác hoặc dùng đèn soi từ dưới lên khoảng trống dưới mái, tắt đèn, tìm chỗ lọt sáng ở vùng có móc ngói.
  3. Trận mưa lớn đầu tiên, nhất là mưa kèm gió: soi lại các vị trí trên, xem có vệt ẩm trên li tô, cầu phong, hay giọt nước trên trần không.
  4. Sau một tháng: nhìn lại mặt mái từ sân. Vệt gỉ chảy từ vị trí móc xuống mặt ngói là dấu hiệu vít không đúng vật liệu.
  5. Ghi vào sổ: ngày, thời tiết, chỗ nào ẩm, đã báo ai. Ảnh và ngày tháng là thứ cần khi đòi bảo hành.

Nếu thấy dột, đừng trèo lên tự trát vữa hay quệt keo. Thợ lắp pin cần nhìn đúng tình trạng khi đó để tìm ra móc nào gây dột. Ai phải lên mái ngói cần dây an toàn, mũ, giày đế bám, người giữ thang, và tránh lên lúc ngói ướt hay rêu trơn.

Câu hỏi thường gặp

Mái ngói cũ ba mươi năm có lắp được pin mặt trời không?

Có thể được nếu ngói còn tốt và kết cấu gỗ bên dưới chắc. Ngói cũ giòn nên phải chuẩn bị ngói dự phòng, và li tô, cầu phong gỗ cũ cần được xem kỹ. Có dấu hiệu mối mục hay võng thì nhờ kỹ sư kết cấu xem trước khi lắp.

Lắp pin trên mái ngói có bị dột không?

Không dột nếu móc được bắt vào cầu phong, viên ngói phía trên được mài rãnh để nằm phẳng lại, và móc không tì lên ngói. Dột thường xảy ra khi viên ngói bị đội lên hoặc nứt do móc rung theo gió.

Nên chuẩn bị bao nhiêu ngói dự phòng khi lắp pin?

Thợ có kinh nghiệm thường dặn khoảng 5 – 10 phần trăm số viên trong vùng làm việc, cùng loại và cùng cỡ. Ngói cũ đã ngừng sản xuất thì có thể lấy ngói từ mái phụ khuất để thay vào vùng mái chính.

Móc ngói bắt vào li tô có được không?

Không nên. Li tô là nẹp mảnh chỉ đủ giữ viên ngói, không đủ giữ tấm pin trước gió lớn, nhất là li tô gỗ cũ. Móc phải bắt vào cầu phong hoặc xà gồ, hỏi rõ đơn vị lắp đặt điểm này khi khảo sát.

Có nên thay ngói bằng tôn rồi mới lắp pin cho dễ?

Một số nhà chọn thay vùng mái lắp pin bằng tấm lợp phẳng, nhưng việc này tạo ra đường tiếp giáp mới giữa ngói và tôn, dễ dột nếu làm ẩu. Nên hỏi thợ mái cách xử lý mép tiếp giáp và so với phương án dùng móc ngói.

Ngói vỡ trong lúc lắp pin thì ai chịu?

Điều này nên ghi rõ trong hợp đồng hoặc biên bản trước khi lắp: ai cung cấp ngói thay, ai lợp lại, bảo hành dột bao lâu. Chụp ảnh mặt mái trước khi lắp để đối chiếu nếu có tranh cãi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138