NhietNang.comNhiệt Năng
Mái nhà, hướng mái và kết cấu chịu tải

Bóng râm che tấm pin mặt trời: bồn nước, nhà bên, cây và cách đo tại nhà

Một vệt bóng nhỏ có thể làm tụt sản lượng cả chuỗi tấm pin. Vì sao vậy, những thứ hay che trên sân thượng nhà phố, cách tự chụp ảnh đo bóng theo giờ và câu hỏi cho thợ.

Overhead view of a concrete rooftop with solar panels on a raised steel frame and a stainless water tank casting a long morning shadow, woman in blush pink watching

Bóng râm làm hại tấm pin nhiều hơn tỉ lệ diện tích bị che: một vệt bóng chỉ phủ vài tế bào của một tấm có thể kéo tụt công suất cả tấm đó, và nếu các tấm nối tiếp thành chuỗi, kéo tụt cả chuỗi. Vì vậy trước khi lắp, cần biết trong ngày và trong năm, bóng của bồn nước, tum cầu thang, nhà bên, cây và dây điện rơi vào đâu trên mái. Việc này chủ nhà tự làm được bằng điện thoại và vài buổi đứng trên sân thượng.

Ví dụ giả định: nhà ba tầng của chị Ngọc ở một phường thuộc thành phố Hải Phòng, sân thượng khoảng 5 x 10 m, phía đông có bồn nước inox đặt trên chân cao, phía nam là tum cầu thang, bên kia ngõ có ngôi nhà sáu tầng đang xây. Chị được đề xuất lắp khoảng 5 kWp phủ gần kín sân thượng. Chị muốn biết lắp như vậy có bị che nhiều không, và nhà bên xây xong thì sao.

Vì sao một vệt bóng nhỏ làm tụt nhiều

Một tấm pin gồm nhiều tế bào nhỏ nối tiếp nhau như những người cùng kéo một sợi dây. Nếu một tế bào bị che, nó không kéo được nữa, và cả dây chỉ đi nhanh bằng người yếu nhất. Để tế bào bị che không bị nóng lên quá mức, tấm pin có vài con điốt bên trong, gọi là điốt phân dòng, cho dòng điện đi vòng qua nhóm tế bào bị che. Khi điốt hoạt động, cả một nhóm, thường là một phần ba tấm, tạm thời bị bỏ qua.

Ở cấp hệ, nhiều tấm lại nối tiếp nhau thành chuỗi trước khi vào inverter. Một tấm trong chuỗi bị che thì cả chuỗi phải làm việc ở mức hợp với tấm đó, hoặc inverter phải tìm cách bỏ qua phần bị che, và lúc nào cũng mất một phần. Bóng ngang cắt qua cả một hàng tế bào dưới cùng của nhiều tấm, như bóng của lan can hoặc đọng bùn ở mép, thường gây tụt nặng hơn bóng dọc.

Ngoài sản lượng, bóng râm cố định đè lên cùng một chỗ ngày qua ngày có thể làm tế bào đó nóng hơn những chỗ khác, gọi nôm na là điểm nóng, lâu dài làm tấm xuống cấp sớm. Một lá cây rụng nằm yên trên mặt kính cũng gây ra điều tương tự ở quy mô nhỏ.

Những thứ hay che trên sân thượng nhà phố

Liệt kê và đánh dấu trên một tờ giấy vẽ tay mặt bằng sân thượng:

  • Bồn nước inox trên chân cao: bóng dài và di chuyển theo giờ, buổi sáng ngả về phía tây, buổi chiều ngả về phía đông.
  • Tum cầu thang, phòng thờ hoặc phòng kho trên sân thượng: khối lớn, bóng che cả vùng rộng vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
  • Lan can xây cao: bóng ngang cắt mép dưới hàng tấm đầu tiên vào mùa đông khi mặt trời thấp.
  • Nhà bên cao tầng, nhất là nhà đang xây hoặc có giấy phép xây.
  • Cây trong ngõ, cây nhà bên: lớn lên mỗi năm, mùa mưa xanh tốt che nhiều hơn mùa khô.
  • Cột điện, dây điện, dây cáp chạy ngang trên sân thượng.
  • Ăng ten, cột thu lôi, máy nước nóng năng lượng mặt trời, cục nóng điều hoà đặt trên mái.

Ở nhà chị Ngọc, ba thứ đáng lo nhất là bồn nước ở phía đông, tum cầu thang phía nam và nhà sáu tầng bên kia ngõ. Thứ gây bất ngờ nhiều nhất cho chủ nhà thường là tum cầu thang ở phía nam: mùa hè không đáng kể nhưng mùa đông, mặt trời thấp và lệch nam, vào buổi sáng và buổi chiều, bóng tum có thể dài gấp mấy lần chiều cao của nó.

Tự đo bóng bằng ảnh chụp theo giờ

Không cần thiết bị đắt tiền. Chọn một ngày nắng, làm theo các bước:

  1. Chọn một điểm đứng cố định trên sân thượng nhìn bao quát được vùng định lắp, đánh dấu chỗ đứng bằng phấn để lần sau đứng đúng chỗ.
  2. Chụp ảnh lúc 8 giờ, 10 giờ, 12 giờ, 14 giờ và 16 giờ. Mỗi ảnh ghi giờ và ngày.
  3. Đo chiều dài bóng của bồn nước và tum bằng thước dây vào các giờ đó, ghi lại.
  4. Làm lại vào một ngày gần cuối tháng mười hai hoặc đầu tháng một, khi mặt trời thấp nhất trong năm, và một ngày giữa năm. Nếu chỉ làm được một lần, ưu tiên mùa đông vì bóng dài nhất.
  5. Vẽ lên tờ giấy mặt bằng: vùng nào không bao giờ có bóng từ 9 giờ tới 15 giờ, vùng nào bị che một vài giờ, vùng nào bị che nhiều.
  6. Đưa tờ giấy và các ảnh cho đơn vị lắp đặt, đề nghị họ bố trí tấm theo đó.

Ví dụ giả định để tự kiểm số đo: một vật cao 2 m, vào buổi trưa mùa đông ở miền Bắc có thể đổ bóng dài gần 2 m về phía bắc, còn vào 8 giờ sáng bóng có thể dài tới 5 – 7 m, ngả về phía tây bắc. Đứng trên sân thượng không có lan can cao phải cẩn thận mép, không đứng sát mép để chụp, không trèo lên bồn nước hay mái tum.

Ước lượng phần mất bằng số giả định

Bảng dưới là ví dụ giả định cho một hệ 5 kWp, để chủ nhà hình dung thứ tự lớn nhỏ, con số thật cần đơn vị lắp đặt mô phỏng theo nhà mình:

Tình huống bóngPhần sản lượng ngày mất có thểGhi chú
Không có bóng từ 9 giờ tới 15 giờrất ítBóng sáng sớm, chiều muộn ít ảnh hưởng vì lúc đó nắng yếu
Bóng bồn nước che 2 tấm trong 2 giờ buổi sángvài phần trămTuỳ cách chia chuỗi
Bóng tum che hàng tấm đầu từ 13 giờ tới 15 giờ mùa đôngkhoảng một phần mười trong những tháng đóTụt theo mùa
Nhà bên cao tầng che nửa sân thượng sau 14 giờcó thể tới một phần năm hoặc hơnKéo dài suốt năm khi nhà xây xong

Những con số trên không cộng dồn một cách đơn giản, và phụ thuộc rất nhiều vào cách đấu nối. Điều chủ nhà nên rút ra là: bóng giữa trưa tốn nhiều hơn bóng sáng sớm; bóng kéo dài suốt năm tốn hơn bóng theo mùa; và một nhà cao tầng sắp xây là rủi ro lớn nhất vì không sửa được về sau.

Cách xử lý thường gặp

Dời vật che. Bồn nước có thể dời sang góc khác hoặc hạ chân, ăng ten có thể chuyển chỗ. Đây thường là cách rẻ nhất, nhưng dời bồn nước phải để thợ nước tính lại đường ống và chân bồn, vì bồn đầy nặng cả tấn.

Bỏ trống vùng hay bị che. Lắp ít tấm hơn nhưng tấm nào cũng nhận nắng tốt thường cho kết quả tốt hơn lắp kín sân thượng rồi để vài tấm bị che kéo tụt chuỗi.

Chia chuỗi theo vùng bóng. Những tấm cùng chịu bóng vào cùng giờ được đưa vào một chuỗi riêng, vào đầu vào theo dõi riêng của inverter. Chuỗi bị che không kéo chuỗi còn lại.

Thiết bị tối ưu cho từng tấm. Có loại thiết bị nhỏ gắn sau mỗi tấm, giúp từng tấm làm việc độc lập hơn, hoặc dùng inverter nhỏ cho từng tấm. Cách này tốn thêm chi phí và thêm thiết bị trên mái, hợp với mái bị che phức tạp, không cần với mái thoáng. Thiết bị đặt sau tấm trên mái nóng cũng là thêm một thứ có thể hỏng, nên hỏi rõ bảo hành và cách thay khi hỏng.

Nâng giàn cao. Trên sân thượng có lan can cao, nâng khung lên vượt lan can giúp tránh bóng ngang mùa đông, nhưng lại thêm chuyện gió và kết cấu, cần kỹ sư xem.

Nhà bên sắp xây cao: hỏi trước, tính trước

Ngôi nhà sáu tầng đang xây bên kia ngõ nhà chị Ngọc là thứ không ai trong nhà kiểm soát được. Nếu nó nằm ở phía nam hoặc phía tây của sân thượng, bóng của nó vào buổi chiều có thể phủ một phần lớn mái suốt nhiều tháng. Nếu nằm ở phía bắc thì gần như không ảnh hưởng.

Trước khi lắp, đi một vòng quanh khu nhà, nhìn những lô đất trống, nhà thấp, nhà đang có giàn giáo ở phía nam, phía đông và phía tây. Hỏi hàng xóm hoặc tổ dân phố xem có ai sắp xây, xây mấy tầng. Đây không phải chuyện tò mò, mà là để quyết định bố trí tấm về phía ít rủi ro hơn, hoặc lắp nhỏ hơn.

Bụi công trình bên cạnh cũng là chuyện thật: trong thời gian nhà bên đổ bê tông, xây trát, mặt tấm phủ bụi xi măng nhanh, sản lượng tụt rõ. Bụi xi măng dính với sương sớm thành lớp màng khó trôi, không nên tự lên chà. Ghi lại thời điểm sản lượng tụt và nhờ dịch vụ vệ sinh có kinh nghiệm khi cần.

Câu hỏi mẫu cho đơn vị lắp đặt về bóng râm

Mang theo tờ giấy mặt bằng và ảnh đo bóng khi gặp họ:

  • "Anh cho em hỏi bên mình có mô phỏng bóng cho mái nhà em không, tính cả mùa đông chưa?"
  • "Bồn nước nhà em đổ bóng lên hai tấm buổi sáng, anh chia chuỗi thế nào để không kéo tụt cả hệ?"
  • "Inverter có mấy đầu vào theo dõi riêng? Hai vùng sân thượng có đi riêng được không?"
  • "Nhà bên kia ngõ đang xây sáu tầng, nếu xây xong che buổi chiều thì phương án của anh còn hợp không?"
  • "Nếu bỏ hai tấm ở góc hay bị che thì sản lượng giả định thay đổi thế nào?"

Sau khi lắp, nếu ứng dụng theo dõi của hệ cho xem đường sản lượng theo giờ, quan sát vài ngày nắng liên tiếp. Đường sản lượng có một vết lõm xuất hiện đúng một khung giờ mỗi ngày là dấu hiệu có vật che vào giờ đó. Chụp ảnh sân thượng vào đúng giờ đó, so với tờ giấy mặt bằng, rồi gửi cho đơn vị lắp đặt. Nhiều khi thủ phạm là thứ mới xuất hiện sau khi lắp: một chiếc dù che nắng ai đó dựng trên sân thượng, một giàn mướp leo cao, hay chồng đồ cũ kê sát mép khung.

Câu hỏi thường gặp

Tấm pin mặt trời bị che một phần thì có sao không?

Tấm vẫn chạy nhưng công suất tụt nhiều hơn tỉ lệ diện tích bị che, vì các tế bào nối tiếp nhau. Nếu tấm nằm trong một chuỗi, chuỗi đó cũng bị kéo tụt. Bóng cố định lâu ngày còn có thể tạo điểm nóng làm tấm xuống cấp sớm.

Bồn nước trên sân thượng có che pin mặt trời nhiều không?

Tuỳ vị trí. Bồn ở phía đông che buổi sáng, ở phía tây che buổi chiều, bóng dài nhất vào mùa đông. Tự chụp ảnh bóng theo giờ để biết bồn che tấm nào, rồi bàn với đơn vị lắp đặt việc dời bồn hoặc bố trí tấm tránh vùng đó.

Nên đo bóng râm vào mùa nào trước khi lắp pin?

Ưu tiên khoảng cuối tháng mười hai, đầu tháng một, khi mặt trời thấp nhất và bóng dài nhất trong năm. Nếu làm được thêm một lần vào giữa năm thì càng rõ. Chụp ảnh theo giờ từ cùng một chỗ đứng để so.

Thiết bị tối ưu từng tấm có cần cho mọi nhà không?

Không. Mái thoáng, không có bóng giữa ngày thì không cần. Thiết bị này hợp với mái bị che phức tạp, nhiều hướng, nhiều vật cản. Nó thêm chi phí và thêm thiết bị trên mái, nên hỏi đơn vị lắp đặt so sánh với cách chia chuỗi.

Nhà bên xây cao che pin mặt trời thì làm gì được?

Sau khi đã xây thì khó thay đổi. Vì vậy nên hỏi trước về các lô đất, nhà thấp ở phía nam, đông, tây trước khi lắp, và bố trí tấm về phía ít rủi ro. Tranh chấp với hàng xóm về che nắng nếu có, nên hỏi luật sư.

Lắp ít tấm hơn có tốt hơn lắp kín sân thượng không?

Trong nhiều trường hợp có bóng, bỏ trống vùng hay bị che và lắp ít tấm hơn cho sản lượng mỗi tấm tốt hơn, tránh tấm bị che kéo tụt chuỗi. Nhờ đơn vị lắp đặt so hai phương án bằng số giả định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138