Mua máy nước nóng năng lượng mặt trời, bạn cần giữ ít nhất bốn thứ: hoá đơn hoặc phiếu bán hàng ghi đúng loại máy và dung tích, phiếu bảo hành ghi rõ thời hạn riêng cho bồn, ống và chân đế, giấy hoặc tin nhắn xác nhận ai lắp và bảo hành phần lắp đặt, và ảnh máy lúc lắp xong có số sê-ri. Máy rẻ hơn hệ điện mặt trời nhiều, nhưng rò mối nối hay bồn thủng sau vài năm vẫn tốn tiền và công, và lúc đó giấy tờ quyết định ai trả.
Ví dụ giả định là nhà chú Hoà, nhà cấp bốn mái bằng ở một xã của tỉnh Nghệ An, năm người, mùa đông lạnh. Chú mua một máy ống chân không ở cửa hàng gần chợ xã, cửa hàng gọi thợ quen tới lắp. Lúc nhận, chú chỉ được đưa một tờ phiếu nhỏ đóng dấu cửa hàng, ghi "bảo hành năm năm". Hai năm sau, mối nối dưới bồn rỉ nước, một ống vỡ sau trận mưa đá. Cửa hàng nói ống vỡ do thời tiết không bảo hành, còn rỉ mối nối là việc của thợ lắp; thợ lắp thì không nhớ đã lắp nhà chú.
Vì sao máy nước nóng cũng cần giấy tờ rõ ràng
Máy nước nóng năng lượng mặt trời gồm nhiều phần, và mỗi phần hỏng vì lý do khác nhau. Bồn chứa có lớp ruột bên trong, lớp cách nhiệt PU (lớp xốp giữ nhiệt) ở giữa và vỏ ngoài; ống chân không bằng thuỷ tinh hai lớp; chân đế bằng thép; gioăng cao su chỗ ống cắm vào bồn; đường ống nóng lạnh, van một chiều, van xả. Có máy thêm bình phụ điện để đun khi trời âm u.
Hãng sản xuất thường bảo hành từng phần với thời hạn khác nhau, và loại trừ những hư hỏng do bên ngoài như mưa đá, va đập, nước quá nhiều cặn, lắp sai. Cửa hàng bán thì đứng giữa, nhận máy từ hãng. Thợ lắp, nếu không phải người của cửa hàng, chỉ chịu phần đường ống, mối nối, chân đế bắt vào mái.
Tờ phiếu ghi chung chung "bảo hành năm năm" như của chú Hoà không trả lời được câu năm năm cho phần nào. Khi có chuyện, mỗi bên hiểu theo hướng có lợi cho mình. Vì vậy giấy tờ cần tách theo phần, giống như với hệ điện mặt trời, chỉ là ở quy mô nhỏ hơn.
Phiếu bảo hành: dòng nào cần đọc kỹ
Khi cửa hàng đưa phiếu bảo hành, chú Hoà nên tìm những dòng dưới đây. Dòng nào không có, hỏi và nhờ ghi thêm vào phiếu hoặc vào hoá đơn.
| Dòng trên phiếu | Ý nghĩa thật | Câu hỏi lại |
|---|---|---|
| Thời hạn bảo hành bồn | Thường dài nhất, che lỗi rò ruột bồn, lớp cách nhiệt | "Bồn bảo hành bao lâu, rò ở thân bồn hay chỉ ở mối hàn?" |
| Thời hạn bảo hành ống | Ống vỡ do lỗi chế tạo; thường loại trừ vỡ do va đập, mưa đá | "Ống vỡ do mưa đá thì nhà em mua ống thay ở đâu, khoảng bao nhiêu?" |
| Chân đế, khung | Gỉ sét, gãy hàn trong điều kiện thường | "Nhà em gần biển hay nước giếng mặn thì chân đế có loại chống gỉ tốt hơn không?" |
| Điều kiện loại trừ | Nước nhiều cặn, áp lực nước vượt mức, lắp sai, tự sửa | "Nước giếng nhà em nhiều vôi thì có ảnh hưởng bảo hành không?" |
| Thanh magie, bình phụ điện | Thanh magie là vật tư hao mòn; bình phụ điện có bảo hành riêng | "Thanh magie bao lâu thay, có tính vào bảo hành không?" |
| Người nhận bảo hành | Cửa hàng, nhà phân phối hay hãng sản xuất | "Khi hỏng em gọi cửa hàng hay gọi hãng, ai tới nhà?" |
Câu về nước giếng không thừa. Nước nhiều vôi làm cặn bám trong ống và đáy bồn nhanh, máy nóng kém dần; nhiều phiếu bảo hành loại trừ hư hỏng do chất lượng nước. Biết trước để lắp thêm lọc hoặc súc rửa đúng lịch, thay vì đến lúc hỏng mới cãi.
Phần lắp đặt: ai chịu khi rò mối nối, đổ chân đế
Hỏi rõ thợ là người của ai. Nếu thợ do cửa hàng cử, cửa hàng chịu trách nhiệm phần lắp. Nếu cửa hàng chỉ giới thiệu và chủ nhà trả tiền công trực tiếp cho thợ, phần lắp là chuyện giữa chủ nhà và thợ. Hai trường hợp này khác nhau hẳn khi có rò rỉ.
Xin ghi một dòng về bảo hành lắp đặt. Chỉ cần một dòng trên hoá đơn hoặc tin nhắn: tên thợ hoặc tên cửa hàng, ngày lắp, bảo hành mối nối và rò rỉ bao lâu. Không cần hợp đồng dày, nhưng phải có chữ.
Chân đế phải neo vào mái. Máy đầy nước nặng hơn nhiều so với lúc rỗng, mái bằng thì phải bắt chân đế vào sàn hoặc đổ đế bê tông; mái tôn phải bắt vào xà gồ và xử lý chống dột. Vùng có gió mạnh mùa bão cần thêm dây neo. Mái có chịu được bồn đầy nước không là chuyện phải nhờ kỹ sư hoặc đơn vị khảo sát xem, nhất là mái tôn cũ.
Đường ống có bảo ôn. Ống nóng đi từ mái xuống nhà tắm nên được bọc lớp bảo ôn (lớp xốp giữ nhiệt) và tránh để lộ ngoài nắng; ống nhựa không chịu nhiệt mà đi đường nóng thì vài năm sẽ giòn, nứt ở mối nối.
Không tự đấu bình phụ điện. Bình phụ điện phải đấu qua aptomat chống giật, có tiếp địa, do thợ điện có chuyên môn làm. Chủ nhà chỉ cần biết công tắc bật tắt và kiểm có aptomat chống giật hay không.
Ví dụ giả định: dung tích ghi trên hoá đơn có hợp nhà không
Một cách tính hay dùng: mỗi người dùng khoảng bốn mươi tới năm mươi lít nước nóng mỗi ngày cho tắm, tuỳ thói quen và mùa. Nhà chú Hoà năm người, ví dụ giả định lấy năm mươi lít mỗi người vào mùa đông, thì cần khoảng hai trăm năm mươi lít. Máy chú mua ghi một trăm tám mươi lít trên hoá đơn; mùa hè đủ, mùa đông người tắm sau dễ hết nước nóng.
Đây là lý do nên ghi dung tích, số ống, loại ống vào hoá đơn. Một số nơi gọi tên máy theo số ống, ví dụ máy mười tám ống, nhưng dung tích thật của bồn còn tuỳ đường kính và chiều dài ống, kích thước bồn. Có dung tích ghi trên giấy thì sau này muốn đổi lên máy lớn hơn hoặc lắp thêm máy thứ hai, bạn có số để tính.
Thay số nhà bạn: số người nhân lượng nước mỗi người theo thói quen, cộng thêm nếu có bồn tắm hay nhà trọ có khách thay đổi. Mùa đông miền Bắc, nước lạnh đầu vào lạnh hơn, máy cần làm nóng nhiều hơn, nên khoảng dư nên rộng hơn.
Câu hỏi khi mua và khi thợ tới lắp
Chú Hoà ước gì đã hỏi những câu này từ đầu.
- "Chị ghi giúp em loại máy, dung tích, số ống vào hoá đơn, kèm số sê-ri trên bồn được không?"
- "Bồn bảo hành bao lâu, ống bao lâu, chân đế bao lâu, ghi riêng từng dòng giúp em?"
- "Thợ lắp là người của cửa hàng hay em tự trả công, rò mối nối thì gọi ai?"
- "Ống vỡ một ống thì máy còn dùng tạm được không, cửa hàng có sẵn ống thay không?"
- "Anh bắt chân đế vào đâu, có neo dây chống gió không, có làm chống dột chỗ bắt vít không?"
Câu về ống vỡ có câu trả lời thợ lâu năm hay nói: vỡ một ống thì có thể bịt tạm lỗ cắm ống trên bồn bằng nút chuyên dụng để máy chạy tiếp với số ống còn lại, nước nóng ít hơn một chút, chờ ống thay. Việc bịt lỗ đó làm trên mái nên để thợ làm.
Hay làm và nên làm khi mua máy nước nóng
Phần lớn chủ nhà coi máy nước nóng là món đồ gia dụng, giấy tờ để đâu cũng được. Tới lúc cần thì không tìm ra.
| Hay làm | Nên làm |
|---|---|
| Nhận phiếu bảo hành ghi chung một thời hạn | Đề nghị ghi riêng bồn, ống, chân đế, bình phụ điện |
| Không hỏi ai chịu phần lắp đặt | Ghi tên người lắp, ngày lắp, bảo hành mối nối bao lâu |
| Để thợ lắp xong là về | Chụp ảnh chân đế, mối nối, số sê-ri trên bồn trước khi thợ về |
| Bỏ qua chuyện nước giếng nhiều vôi | Hỏi bảo hành có loại trừ không, lắp lọc hoặc lên lịch súc rửa |
| Cất phiếu vào ngăn kéo | Chụp lại, lưu cùng ảnh lắp đặt trên điện thoại |
Những việc này tốn chưa tới mười lăm phút trong buổi lắp, mà đỡ được một lần đi lại cãi nhau vài năm sau.
Nếu bạn lắp máy cho nhà trọ hay homestay nhiều phòng, việc ghi giấy tờ càng quan trọng: mỗi máy một số sê-ri, một vị trí trên mái, một ngày lắp. Ghi thành một bảng nhỏ dán trong phòng kỹ thuật, người quản lý sau này đỡ phải đoán máy nào là máy nào khi gọi bảo hành.
Một tới bốn tuần sau lắp: tự kiểm bằng mắt và tay
Tuần đầu, nhìn dưới chân bồn và dọc đường ống mỗi sáng, xem có vệt nước, giọt rỉ ở mối nối hay không. Rỉ nhỏ ở tuần đầu thường là mối nối chưa siết đủ, gọi thợ tới xử lý ngay trong thời gian bảo hành lắp đặt. Ngày nắng, mở vòi nóng vào khoảng chiều tối, thử bằng mu bàn tay trước: nước từ máy ống chân không có thể rất nóng, đủ gây bỏng, nhất là với trẻ nhỏ và người già.
Ghi lại cảm nhận vài ngày: nắng thì nước nóng tới mức nào, âm u thì ra sao, nhà tắm xong người thứ mấy thì nước nguội. Sau bốn tuần, bạn có cơ sở để biết máy có hoạt động đúng như cửa hàng nói không. Nếu ngày nắng mà nước chỉ âm ấm, có thể do máy đặt sai hướng, bị che bóng, hoặc đường ống lẫn nước lạnh; báo cửa hàng sớm.
Sau trận gió mạnh đầu tiên, nhìn từ dưới lên xem máy có lệch không, ống có vỡ không. Chỉ lên mái khi trời khô, có người giữ thang, có dây an toàn với mái dốc; nếu thấy chân đế xô lệch, gọi thợ, đừng tự kéo lại.
Câu hỏi thường gặp
Ống chân không vỡ do mưa đá có được bảo hành không?
Thường không, vì đó là hư hỏng do tác động bên ngoài. Phiếu bảo hành của từng hãng ghi điều kiện loại trừ, đọc kỹ dòng đó. Ống thay thường mua được riêng, giá tham khảo thay đổi theo thời điểm, khu vực và loại ống.
Mua máy nước nóng năng lượng mặt trời cần giữ những giấy tờ gì?
Giữ hoá đơn ghi đúng loại máy và dung tích, phiếu bảo hành ghi riêng thời hạn từng phần, xác nhận người lắp và bảo hành lắp đặt, ảnh máy lúc lắp xong có số sê-ri. Chụp lại tất cả và lưu trên điện thoại.
Rò nước ở mối nối sau khi lắp thì ai chịu?
Thường là người lắp đặt chịu trong thời hạn bảo hành lắp đặt. Nếu thợ do cửa hàng cử thì cửa hàng chịu; nếu chủ nhà tự thuê thợ thì là chuyện giữa chủ nhà và thợ. Vì vậy cần ghi rõ người lắp ngay từ đầu.
Nước giếng nhiều vôi có làm mất bảo hành máy nước nóng không?
Một số phiếu bảo hành loại trừ hư hỏng do chất lượng nước. Hỏi cửa hàng trước khi mua, cân nhắc lắp lọc và súc rửa định kỳ. Cặn vôi làm máy nóng kém dần và có thể làm tắc ống, nên chăm sóc sớm đỡ tốn hơn.
Có cần làm hợp đồng khi mua máy nước nóng không?
Không cần hợp đồng dày như hệ điện mặt trời, nhưng nên có hoá đơn ghi đủ thông tin và một dòng bằng chữ về bảo hành lắp đặt. Với nhà trọ hay homestay lắp nhiều máy, nên có hợp đồng ghi rõ số máy, tiến độ và bảo hành.