Nghiệm thu điện mặt trời áp mái là lúc chủ nhà đối chiếu hệ thật với hợp đồng: đúng loại và số lượng thiết bị, chỗ đặt inverter, tủ điện có đủ thiết bị bảo vệ, tiếp địa có kết quả đo, mái không dột và không móp, hệ chạy và báo số lên ứng dụng theo dõi; đồng thời nhận đủ bộ giấy tờ gồm danh sách số sê-ri, sơ đồ đấu nối, phiếu bảo hành và biên bản có chữ ký. Chỉ trả đợt tiền cuối khi đã xong cả hai phần đó.
Ví dụ giả định là nhà chị Hương, nhà ống bốn tầng ở một phường của Hải Phòng, sống cùng bố mẹ chồng. Hệ khoảng năm kWp vừa lắp xong sau ba ngày. Chiều thứ năm, đội thợ xuống phòng khách, mở ứng dụng theo dõi trên điện thoại cho cả nhà xem đồng hồ quay, rồi đưa tờ biên bản nghiệm thu một trang đề nghị ký. Bố chồng chị muốn ký cho xong vì thấy điện đã lên. Chị Hương xin thêm một tiếng.
Nghiệm thu với chủ nhà nghĩa là gì
Với đơn vị lắp đặt, nghiệm thu là mốc kết thúc công việc và nhận tiền. Với chủ nhà, nó là lần cuối bạn có thế mạnh để đòi sửa ngay những gì chưa đúng mà không phải gọi đi gọi lại. Ký xong, mọi lỗi nhỏ đều thành chuyện bảo hành, phải chờ lịch, có khi mất phí đi lại.
Màn hình ứng dụng báo đang phát điện chỉ chứng minh một điều: tấm, inverter và lưới đang nối với nhau. Nó không cho biết chân vít có gioăng không, tiếp địa có đúng không, dây có đi trong ống không, tủ điện có chống sét lan truyền không. Những thứ đó phải nhìn bằng mắt hoặc xem ảnh, và phải có trong giấy.
Nghiệm thu không cần chủ nhà biết làm điện. Bạn chỉ cần mang hợp đồng, phụ lục thiết bị và ảnh khảo sát ra, đi một vòng cùng trưởng nhóm thợ, nhìn và hỏi. Người làm đàng hoàng sẽ chủ động dẫn bạn đi; người làm vội sẽ chỉ mở điện thoại.
Với nhà nhiều thế hệ như nhà chị Hương, nên có hai người cùng đi vòng nghiệm thu: một người hỏi, một người ghi và chụp ảnh. Một mình vừa nghe vừa nhìn vừa ghi rất dễ bỏ sót, nhất là khi thợ nói nhanh và dùng nhiều thuật ngữ.
Chuẩn bị trước buổi bàn giao
Một hai ngày trước khi thợ báo xong, chị Hương làm mấy việc này.
- In hoặc mở sẵn hợp đồng và phụ lục thiết bị, đánh dấu từng dòng cần đối chiếu.
- Mở lại ảnh mái và trần tầng thượng chụp lúc khảo sát để so tình trạng trước và sau.
- Nhắn đơn vị lắp đặt danh sách giấy tờ muốn nhận khi bàn giao, để họ chuẩn bị trước thay vì hứa "gửi sau".
- Hẹn bàn giao vào buổi có nắng để xem hệ chạy, không hẹn lúc chiều tối.
- Nhờ đội thợ chụp ảnh từng phần trên mái lúc làm xong, vì chủ nhà không nên tự leo mái.
Nếu nhà có người già như nhà chị Hương, nói trước với đội thợ để họ giải thích chậm và cho người lớn trong nhà biết cầu dao nào ngắt hệ khi cần. Người ở nhà cả ngày cũng là người thấy sự cố đầu tiên.
Đi một vòng: chỗ nào, nhìn gì, hỏi gì
Đi từ trên xuống. Phần trên mái xem qua ảnh hoặc đứng ở chỗ an toàn của sân thượng; chỉ người có dây an toàn và mũ mới ra mép mái.
| Chỗ | Nhìn gì | Hỏi gì |
|---|---|---|
| Dàn tấm | Số tấm đúng hợp đồng, xếp đúng sơ đồ, có lối đi giữa các dãy, không tấm nào nứt | "Anh chụp giúp em nhãn của vài tấm, số sê-ri có khớp danh sách không?" |
| Chân khung, chân vít | Có gioăng và keo, khung không lắc khi đẩy nhẹ ở mép | "Chỗ này bắt vào xà gồ hay chỉ vào tôn anh?" |
| Đường dây trên mái | Dây đi trong ống hoặc máng, kẹp gọn, không nằm trên tôn nóng, không cọ mép sắc | "Dây phía một chiều này loại gì, có chịu nắng ngoài trời không?" |
| Inverter | Đúng loại, chỗ mát, chừa khoảng trống xung quanh, không treo ngay trên lối trẻ con chạy | "Máy này báo lỗi thì đèn thế nào, nhà em cần làm gì?" |
| Tủ điện | Aptomat phía một chiều và xoay chiều, chống sét lan truyền, dây đánh dấu, cửa tủ đóng kín | "Cầu dao nào ngắt cả hệ khi cần, anh dán ghi chú giúp em?" |
| Tiếp địa | Có điểm đấu tiếp địa, có kết quả đo ghi lại | "Điện trở tiếp địa đo được bao nhiêu, anh ghi vào biên bản giúp em?" |
| Trần tầng thượng | Không có vết nước mới, không có mảnh tôn, vít rơi | "Nếu mưa lớn tuần sau mà dột ở đây thì bên anh tới trong mấy ngày?" |
Ô nào chưa đạt, ghi vào biên bản như một việc còn tồn, kèm ngày đơn vị cam kết xử lý. Biên bản có ghi tồn vẫn ký được; nó chỉ khác biên bản "đạt toàn bộ" ở chỗ bảo vệ bạn.
Bộ giấy tờ phải nhận khi bàn giao
Đây là bộ hồ sơ của hệ, cất chung một chỗ và chụp lại một bản.
- Biên bản nghiệm thu có chữ ký hai bên, ghi rõ những việc còn tồn nếu có.
- Danh sách thiết bị kèm số sê-ri từng tấm pin và inverter.
- Sơ đồ bố trí tấm trên mái và sơ đồ đấu nối điện, vẽ tay cũng được nhưng phải đọc được.
- Phiếu bảo hành của hãng cho tấm và inverter, hoặc xác nhận đã kích hoạt bảo hành.
- Hướng dẫn vận hành ngắn: cách ngắt hệ khi cần, đèn báo lỗi, ai để gọi.
- Kết quả đo tiếp địa và các thông số khởi động hệ nếu đơn vị có đo.
- Thông tin tài khoản ứng dụng theo dõi của hệ.
Nếu đơn vị nói "giấy tờ gửi sau", ghi vào biên bản ngày gửi và giữ lại đợt tiền cuối tới ngày đó. Giấy tờ gửi sau rất hay thành giấy tờ không bao giờ gửi.
Tài khoản ứng dụng theo dõi đứng tên ai
Hầu hết hệ hiện nay gửi số liệu về một ứng dụng theo dõi qua mạng không dây của nhà. Khi cài, thợ thường đăng ký bằng tài khoản của họ cho nhanh rồi "chia sẻ" cho chủ nhà xem. Cách đó tiện lúc đầu nhưng rắc rối về sau: đơn vị đổi người, đổi số, hoặc ngừng làm, chủ nhà có thể mất quyền xem hoặc không cài đặt lại được.
Đề nghị tài khoản chính đứng tên chủ nhà, bằng số điện thoại hoặc thư điện tử của nhà, mật khẩu do chủ nhà giữ; đơn vị lắp đặt được thêm vào ở quyền xem hoặc quyền bảo trì. Đổi mật khẩu mạng không dây của nhà cũng nhớ báo thợ, vì inverter mất kết nối là ứng dụng không còn số liệu.
Ngay trong buổi bàn giao, nhờ thợ chỉ cách đọc ba con số: sản lượng hôm nay, sản lượng tháng, và công suất tức thời. Chụp lại màn hình đầu tiên làm mốc.
Câu hỏi trong buổi bàn giao
Chị Hương hỏi những câu này, ghi câu trả lời vào lề biên bản.
- "Anh cho em xin danh sách số sê-ri, em đối chiếu với phụ lục rồi mới ký được không?"
- "Tài khoản ứng dụng đứng tên nhà em được không anh, bên anh để quyền xem thôi?"
- "Khi có giông hay cần sửa điện trong nhà thì nhà em ngắt cầu dao nào, theo thứ tự nào?"
- "Ngày nắng đẹp thì hệ nhà em khoảng bao nhiêu kWh là bình thường, thấp tới đâu thì em nên báo?"
- "Mấy việc còn tồn ghi trong biên bản, bên anh hẹn ngày nào xử lý?"
Câu về cầu dao nên hỏi khi có cả người già trong nhà nghe. Đừng tự đấu nối hay mở inverter, chỉ cần biết ngắt đúng chỗ khi có chuyện và gọi thợ. Nhờ thợ dán một mảnh giấy nhỏ cạnh tủ điện ghi thứ tự ngắt, viết to, để ai trong nhà cũng đọc được lúc vội.
Hay làm và nên làm khi nghiệm thu
Những sai dưới đây không làm hệ hỏng ngay, nhưng làm chủ nhà mất thế khi cần đòi sửa.
| Hay làm | Nên làm |
|---|---|
| Thấy ứng dụng báo phát điện là ký | Đối chiếu thiết bị, tủ điện, tiếp địa, mái, giấy tờ rồi mới ký |
| Ký biên bản một trang ghi "đạt" | Ghi việc còn tồn và ngày xử lý vào biên bản |
| Trả hết tiền trong buổi bàn giao | Giữ đợt cuối tới khi chạy ổn vài tuần và nhận đủ giấy tờ |
| Để thợ giữ tài khoản ứng dụng | Tài khoản chính đứng tên nhà mình, thợ ở quyền xem |
| Không ai trong nhà biết ngắt hệ | Cả nhà biết cầu dao nào, theo thứ tự nào, khi nào gọi thợ |
| Vứt thùng carton thiết bị ngay | Chụp nhãn trên thùng và trên thiết bị trước khi bỏ |
Dòng cuối là chi tiết người làm lâu năm hay dặn: nhãn trên thùng thường có mã sản phẩm và số lô, đôi khi là thông tin duy nhất còn lại khi nhãn trên thiết bị bị nắng làm phai sau vài năm. Chụp một tấm ảnh mất vài giây mà đỡ được nhiều phiền về sau.
Bốn tuần sau bàn giao: tự kiểm bằng số
Ví dụ giả định: đơn vị lắp đặt nói ngày nắng đẹp hệ năm kWp nhà chị Hương cho khoảng mười tám tới hai mươi kWh. Chị ghi sản lượng mỗi ngày vào sổ, cạnh đó ghi nắng, râm hay mưa. Sau bốn tuần, chị lọc ra những ngày nắng: nếu đa số rơi quanh con số đã nói, hệ chạy bình thường. Nếu ngày nắng nào cũng chỉ được nửa, có điều gì đó không ổn, như một chuỗi tấm không hoạt động hoặc inverter giới hạn công suất.
Ngoài số liệu, nhìn trần tầng thượng sau trận mưa lớn đầu tiên, xem inverter có đèn lỗi không, nghe có tiếng kêu lạ không. Nếu tủ điện có mùi khét hay aptomat nhảy liên tục, ngắt hệ theo cách thợ đã chỉ nếu an toàn, gọi đơn vị lắp đặt; nếu có khói hay lửa, ra khỏi nhà và gọi 114.
Có đủ bốn tuần số liệu và không có lỗi, lúc đó trả đợt cuối. Gửi kèm tin nhắn xác nhận đã nhận đủ giấy tờ, để hai bên cùng có một mốc kết thúc rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ký biên bản nghiệm thu ngay khi hệ vừa chạy không?
Chỉ ký khi đã đối chiếu thiết bị với hợp đồng, xem tủ điện, tiếp địa, mái và nhận đủ giấy tờ. Nếu còn việc chưa xong, vẫn có thể ký nhưng ghi rõ việc còn tồn và ngày xử lý vào biên bản.
Chủ nhà có cần lên mái để nghiệm thu không?
Không cần và không nên nếu không có dây an toàn, mũ, giày bám và người giữ thang. Nhờ thợ chụp ảnh từng phần: chân khung, chân vít, đường dây, nhãn tấm. Chủ nhà xem ảnh và đứng ở chỗ an toàn của sân thượng.
Số sê-ri thiết bị dùng để làm gì?
Số sê-ri là căn cứ để hãng sản xuất bảo hành từng tấm pin và inverter. Có danh sách này, kể cả khi đơn vị lắp đặt không còn hoạt động, bạn vẫn có đường liên hệ nhà phân phối. Nên nhận danh sách ngay ngày bàn giao.
Tài khoản ứng dụng theo dõi có cần đứng tên chủ nhà không?
Nên đứng tên chủ nhà, đơn vị lắp đặt chỉ có quyền xem hoặc bảo trì. Nếu tài khoản đứng tên thợ, khi họ đổi số hoặc ngừng làm, bạn có thể mất quyền xem số liệu và phải cài đặt lại hệ từ đầu.
Sau nghiệm thu bao lâu thì biết hệ chạy đúng?
Ghi sản lượng ít nhất hai tới bốn tuần, kèm ghi chú thời tiết. So những ngày nắng với con số đơn vị đưa ra lúc bàn giao. Nếu ngày nắng thường xuyên thấp hơn nhiều, chụp số liệu và báo đơn vị lắp đặt.
Kết quả đo tiếp địa quan trọng thế nào?
Tiếp địa giúp dẫn dòng điện rò hoặc dòng sét xuống đất, bảo vệ người và thiết bị. Kết quả đo cho biết hệ tiếp địa có đạt yêu cầu không. Đề nghị đơn vị đo và ghi vào biên bản, đừng chấp nhận lời nói "đã đấu tiếp địa rồi".