Một báo giá điện mặt trời rẻ hẳn so với các nơi khác không tự nó là lừa, nhưng nếu đi kèm việc giục cọc trong ngày, không chịu tách hạng mục, không ghi rõ thiết bị và bảo hành, không cho khảo sát kỹ, thì bạn nên dừng lại và hỏi cho tới khi mọi dòng hiện ra rõ ràng. Phần rẻ thường nằm ở thứ chủ nhà không nhìn thấy được: dây, tủ điện, tiếp địa, khung, hoặc ở chỗ không có ai bảo hành sau này.
Ví dụ giả định là nhà chị Mai, nhà cấp bốn mái tôn ở một xã của tỉnh Đồng Nai, hai vợ chồng và hai con. Chiều thứ bảy có một người ghé cổng, nói đang có chương trình lắp điện mặt trời cho cả xóm, giá thấp hơn hẳn mức chị từng nghe, cọc hôm nay thì được giảm thêm và tặng vệ sinh tấm một năm. Họ đưa tờ giấy in ít dòng, nói ngày mai có đội thợ tới lắp luôn.
Vì sao giá rẻ bất thường hay nằm ở phần không thấy được
Với chủ nhà, phần nhìn thấy của một hệ điện mặt trời là các tấm pin trên mái và cái hộp inverter trên tường. Phần không thấy là dây đi trong ống, đầu nối giữa các tấm, cách bắt khung vào xà gồ, tủ điện, cọc tiếp địa dưới đất, cách xử lý chỗ vít xuyên mái. Bớt tiền ở phần không thấy dễ hơn nhiều so với bớt ở tấm pin, vì chủ nhà không biết để so.
Một chuỗi bớt hay gặp: dây xoay chiều thay cho dây chuyên dụng phía một chiều, đầu nối không cùng loại giữa các hãng sản xuất, vít bắt mái không có gioăng cao su, không có chống sét lan truyền, tiếp địa đấu tạm vào ống nước. Mỗi thứ chỉ bớt được một ít, cộng lại thì đủ để hạ báo giá. Hệ vẫn chạy ngày đầu, ảnh bàn giao vẫn đẹp. Hậu quả đến sau một mùa mưa: dột ở chân vít, đầu nối nóng lên, hoặc aptomat nhảy liên tục.
Phần rẻ thứ hai là bảo hành. Bảo hành tấm pin và inverter thường đi qua hãng sản xuất, nhưng người đứng ra nhận báo lỗi, tháo lắp, gửi đi là đơn vị lắp đặt. Một đơn vị không có địa chỉ cố định, chỉ có số điện thoại cá nhân, thì bảo hành trên giấy dài bao nhiêu cũng không có người thực hiện.
Tám dấu hiệu nên dừng lại hỏi
Giục cọc trong ngày. Chương trình giảm giá "chỉ hôm nay" là cách làm cho chủ nhà không kịp so. Một hệ dùng hơn chục năm không cần quyết trong một buổi chiều.
Không khảo sát mái hoặc khảo sát qua loa. Chưa lên mái, chưa mở tủ điện mà đã chốt giá thì giá đó chưa tính nhà bạn.
Không chịu tách hạng mục. Chỉ có một con số trọn gói, hỏi chi tiết thì nói "bên em làm đủ hết".
Thiết bị ghi chung chung. Chỉ ghi "tấm pin loại một", "inverter chính hãng" mà không ghi công suất, loại, bảo hành cụ thể.
Bảo hành không rõ ai làm. Không nói rõ khi hỏng thì gọi ai, ai tới tháo, ai chịu phí vận chuyển.
Hứa lợi nhuận. Nói "lắp xong mấy năm là có lãi", "bán điện cho nhà nước kiếm thêm". Chuyện phần điện dư phải hỏi điện lực địa phương theo quy định hiện hành, không ai hứa thay được.
Không có địa chỉ để tới. Chỉ có số điện thoại, không có văn phòng hay kho để bạn ghé xem.
Tỉ lệ cọc cao trước khi có hàng. Đòi phần lớn tiền trước khi thiết bị tới nhà là dồn hết rủi ro sang chủ nhà. Nếu thiết bị về chậm hoặc không về, bạn là người phải đi đòi.
Ví dụ giả định: tờ báo giá ít dòng che gì
Giả định tờ giấy của người chào hàng ghi ba dòng: tấm pin, inverter, "lắp đặt trọn gói". Báo giá của một đơn vị khác chị Mai từng hỏi ghi mười dòng, cao hơn khoảng một phần năm. Đặt hai tờ cạnh nhau, chị đánh dấu những dòng có ở tờ mười dòng mà không thấy ở tờ ba dòng: tủ điện ngoài trời, chống sét lan truyền, cọc tiếp địa, dây chuyên dụng phía một chiều, ống luồn dây, gioăng và keo chống dột cho chân vít, công đưa vật tư lên mái.
Bảy dòng đó không phải đồ trang trí. Nếu người chào hàng nói "có hết, gồm trong lắp đặt trọn gói", hãy yêu cầu ghi từng dòng vào giấy kèm loại và số lượng. Nếu họ ghi được, tốt; lúc đó giá có thể không còn rẻ nữa. Nếu họ không ghi, bạn đã có câu trả lời.
Giá tham khảo của từng phần thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị, nên chị Mai không cần biết mỗi dòng đáng bao nhiêu. Chị chỉ cần biết dòng đó có hay không, loại gì, và được ghi vào giấy.
Câu hỏi để vạch một báo giá rẻ
Hỏi bình thường, không cần gay gắt. Người làm thật trả lời được hết; người làm ẩu thường lảng hoặc giục.
- "Anh ghi giúp em loại tấm, công suất mỗi tấm, số tấm, bảo hành sản phẩm với bảo hành hiệu suất bao nhiêu năm được không?"
- "Có chống sét lan truyền với cọc tiếp địa riêng không anh, anh ghi vào giấy giúp em?"
- "Vít bắt mái tôn nhà em có gioăng không, lỡ dột thì ai sửa, trong bao lâu?"
- "Văn phòng bên anh ở đâu, em ghé xem được không, có khách nào gần đây em tới hỏi thăm được không?"
- "Nếu inverter hỏng năm thứ ba thì em gọi ai, ai tới tháo, phí gửi đi ai chịu?"
- "Em muốn khảo sát kỹ rồi mới cọc, tuần sau anh tới lại được không?"
Câu cuối là phép thử đơn giản nhất. Người làm đàng hoàng sẽ đồng ý. Người cần tiền cọc hôm nay sẽ nói chương trình hết hạn.
Người chào hàng đứng ở cổng: xử lý thế nào cho êm
Không cần đuổi, cũng không cần hứa. Nhận tờ giấy, xin số và tên đơn vị, nói rõ nhà còn hỏi vài nơi và sẽ gọi lại sau. Không cho ai lên mái khi chưa hẹn và chưa thấy họ mang đồ bảo hộ; một người trượt trên mái tôn nhà bạn là chuyện lớn hơn mọi báo giá.
Không đưa giấy tờ tuỳ thân, không ký giấy gì "chỉ để đăng ký chương trình". Có những tờ gọi là phiếu đăng ký nhưng lại có dòng đồng ý lắp đặt và cọc. Đọc hết trước khi ký, đọc không kịp thì không ký.
Hỏi hàng xóm đã lắp xem họ có biết đơn vị này không, đã dùng bao lâu, có gọi bảo hành lần nào chưa. Một hệ chạy đẹp tháng đầu không nói được nhiều; một lần gọi bảo hành được xử lý nhanh nói được nhiều hơn.
Nếu chọn nơi giá thấp: tự kiểm sau khi lắp
Giá thấp mà mọi dòng đã ghi rõ thì vẫn có thể là lựa chọn tốt. Khi đó, phần việc của chủ nhà là kiểm lại sau khi lắp xem những gì ghi trên giấy có thật sự nằm trên mái và trong tủ điện không. Không cần leo mái; nhờ thợ chụp ảnh từng phần trong lúc làm, mỗi ảnh một chỗ: chân khung bắt vào xà gồ, chân vít có gioăng, đầu nối giữa các chuỗi tấm, ống luồn dây, cọc tiếp địa trước khi lấp đất.
Mở tủ điện là việc của thợ, nhưng bạn có thể đứng nhìn khi họ mở để bàn giao: có đủ số aptomat như đã ghi không, có thiết bị chống sét lan truyền không, dây có gọn và có đánh dấu không. Đối chiếu với tờ báo giá, dòng nào không thấy thì hỏi ngay lúc đó.
Một hai tuần sau, sau trận mưa lớn đầu tiên, lên gác hoặc nhìn trần dưới mái tôn ở chỗ có đặt tấm. Vệt nước loang quanh chân vít là dấu hiệu gioăng không kín. Chụp ảnh và báo đơn vị lắp đặt ngay, vì càng để lâu tôn càng gỉ ở chỗ đó. Bốn tuần đầu, ghi sản lượng ngày nắng trên ứng dụng theo dõi; nếu thấp hẳn so với con số họ đưa lúc báo giá, đó là lúc hỏi, khi đơn vị còn đang muốn giữ khách.
Hay làm và nên làm khi gặp giá rẻ
Giá rẻ không có tội; vội vàng mới đắt.
| Hay làm | Nên làm |
|---|---|
| Cọc ngay để giữ giá khuyến mãi | Chờ khảo sát kỹ, có báo giá tách hạng mục rồi mới cọc |
| Tin lời "chính hãng", "loại một" | Bắt ghi loại, công suất, bảo hành cụ thể vào giấy |
| Cho người lạ lên mái xem ngay | Hẹn ngày, xem họ có trang bị an toàn không |
| Ký phiếu đăng ký cho xong | Đọc hết từng dòng, không ký giấy có điều khoản cọc |
| Chuyển khoản cọc vào tài khoản cá nhân lạ | Cọc vào tài khoản đứng tên đơn vị, có giấy biên nhận ghi rõ nội dung |
Cọc nhỏ, có giấy, có điều kiện hoàn cọc nếu khảo sát cho thấy không lắp được, là cách giữ quyền lợi cho cả hai bên. Đơn vị làm thật không ngại điều kiện này, vì họ biết sau khảo sát mình sẽ ký được hay không.
Nếu đã lỡ đặt cọc
Đừng hoảng. Làm theo thứ tự này để giữ quyền lợi và giữ bằng chứng.
- Gom lại mọi thứ đã có: tờ báo giá, biên nhận cọc, tin nhắn, ảnh chụp người tới, số tài khoản đã chuyển.
- Nhắn yêu cầu đơn vị gửi báo giá tách hạng mục và lịch khảo sát cụ thể trước khi lắp; nhắn bằng chữ để có dấu vết.
- Nếu họ tới lắp, có mặt để xem thiết bị có đúng như đã ghi không, chụp ảnh thùng hàng và từng thiết bị trước khi lên mái.
- Nếu muốn huỷ, đọc lại điều kiện hoàn cọc trên giấy đã ký, nhắn đề nghị hoàn cọc bằng chữ.
- Nếu hai bên không thống nhất được và số tiền đáng kể, hỏi luật sư hoặc người có chuyên môn pháp lý ở địa phương trước khi làm gì thêm.
Từ lần sau, chỉ cọc khi đã có báo giá tách hạng mục và điều kiện hoàn cọc ghi bằng chữ.
Câu hỏi thường gặp
Báo giá điện mặt trời rẻ hơn nơi khác có phải là lừa không?
Không nhất thiết. Có đơn vị nhập hàng tốt, ít chi phí văn phòng nên giá thấp hơn. Cách phân biệt là yêu cầu tách hạng mục, ghi rõ thiết bị và bảo hành; nếu mọi dòng rõ ràng và khảo sát kỹ thì giá rẻ đó đáng cân nhắc.
Đặt cọc lắp điện mặt trời bao nhiêu là hợp lý?
Không có con số cố định, nhưng cọc nhỏ trước khi thiết bị về là an toàn hơn cho chủ nhà. Thanh toán theo đợt gắn với mốc như thiết bị tới nhà, lắp xong, nghiệm thu chạy ổn sẽ chia rủi ro công bằng hơn cho hai bên.
Người chào hàng nói lắp xong có thể bán điện kiếm lời có đúng không?
Đừng dựa vào lời hứa đó để quyết. Việc phần điện dư có được xử lý ra sao phụ thuộc quy định hiện hành, phải hỏi trực tiếp điện lực địa phương. Lợi ích chắc chắn hơn là giảm phần điện mua vào ban ngày, tuỳ thói quen dùng điện của nhà bạn.
Làm sao kiểm tra một đơn vị lắp điện mặt trời có làm thật không?
Xin địa chỉ văn phòng hoặc kho để ghé xem, xin liên hệ vài khách đã lắp gần nhà bạn để hỏi về bảo hành. Xem họ có khảo sát kỹ, có trang bị an toàn khi lên mái và có chịu ghi mọi thứ vào giấy không.
Có nên ký phiếu đăng ký chương trình khuyến mãi tại cổng không?
Chỉ ký khi đã đọc hết từng dòng. Một số phiếu đăng ký có kèm điều khoản đồng ý lắp và đặt cọc. Nếu không kịp đọc kỹ, cứ nhận giấy về xem và hẹn trả lời sau.
Đã cọc mà đơn vị không tới lắp thì làm gì?
Nhắn bằng chữ yêu cầu lịch lắp hoặc hoàn cọc theo điều kiện đã ghi, giữ lại mọi biên nhận và tin nhắn. Nếu không giải quyết được và số tiền đáng kể, nên hỏi luật sư trước khi làm bước tiếp theo.