Thuê dịch vụ vệ sinh pin mặt trời đáng tiền khi mái cao, mái tôn dốc hoặc hệ nhiều tấm; trước khi gật, hỏi rõ năm thứ: rửa bằng nước gì, chổi gì, có dây an toàn không, đi trên mái thế nào để không giẫm lõm tôn, và nếu làm nứt tấm hay dột mái thì bên nào chịu. Khi thợ làm xong, nghiệm thu bằng ảnh trước và sau của từng dãy, nhìn mái tôn quanh vít, và so sản lượng ba ngày nắng trước với ba ngày nắng sau.
Bài đi theo một khu trọ giả định ở phường thuộc Bình Dương cũ, nay thuộc TP.HCM: mười phòng chia hai dãy mái tôn, chủ trọ là bà cụ gần bảy mươi tuổi, con trai đi làm xa. Hệ hoà lưới 10 kWp (kWp là tổng công suất danh định của các tấm pin) lắp trên mái hai dãy được ba năm, chưa rửa kỹ lần nào. Gần khu trọ có bãi xe tải và một xưởng gỗ nhỏ. Tháng này có hai nhóm gọi tới chào dịch vụ rửa pin với giá chênh nhau gấp đôi, bà không biết chọn ai.
Lúc nào nên thuê, lúc nào tự làm được
Không phải nhà nào cũng cần thuê. Sân thượng bê tông phẳng có lan can, mảng pin nằm thấp, lối đi rộng, người nhà khoẻ mạnh, có dây an toàn và người giữ thang thì tự rửa phần với tới được là hợp lý. Khu trọ của bà cụ thì khác hẳn: mái tôn hai dãy, dốc, không có lối đi riêng, cao hơn bốn mét, quanh là sân xi măng cứng. Đây là mái phải để người có đồ bảo hộ và kinh nghiệm đi mái tôn làm.
Nguyên nhân thật sự khiến người ta ngại tự làm trên mái tôn không chỉ là chuyện ngã. Tôn mỏng chịu được người đi khi bước đúng lên chỗ có xà gồ đỡ bên dưới, thường là dọc theo hàng vít. Bước vào khoảng giữa hai xà gồ, sóng tôn lõm xuống, vít quanh đó bị kéo lệch, gioăng cao su hở ra. Mùa khô không ai thấy gì; mùa mưa đầu tiên nước rỉ xuống trần phòng trọ. Thợ rửa pin lâu năm đi mái tôn như đi trên ray, người mới thì để lại một vệt vết lõm.
Một tiêu chí nữa: tần suất. Hệ ở gần bãi xe tải và xưởng gỗ như khu trọ này có thể cần rửa ba bốn lần một năm. Nếu mỗi lần phải mượn thang, tìm người, lo an toàn, thuê định kỳ có khi nhẹ đầu hơn. Còn nhà phố nội đô mưa nhiều, một năm rửa một lần, thì gọi lẻ khi cần.
Giá cấu thành từ đâu
Hai nhóm chào giá chênh gấp đôi chưa chắc nhóm rẻ là lời. Giá một lần rửa thường gồm mấy phần sau:
| Phần | Ảnh hưởng tới giá | Câu nên hỏi |
|---|---|---|
| Số tấm hoặc tổng kWp | Tính theo tấm hay theo kWp, có mức tối thiểu mỗi lần | Hệ em bao nhiêu tấm, giá tính theo tấm hay trọn gói? |
| Độ khó mái | Mái tôn dốc, mái cao, không lối đi tốn công và đồ bảo hộ hơn | Mái em vậy có tính thêm không? |
| Nước và dụng cụ | Mang nước lọc, nước ít khoáng theo hay dùng nước nhà | Bên anh rửa bằng nước gì, nước nhà em là nước giếng có dùng được không? |
| Kiểm tra kèm | Nhìn kẹp, dây, đầu nối bằng mắt, chụp ảnh từng dãy | Rửa xong có gửi ảnh từng dãy không, có ghi chỗ nào bất thường không? |
| Đi lại | Xa trung tâm, nhà lẻ một hệ nhỏ | Có phí đi lại không, đi chung với nhà khác cùng khu có rẻ hơn không? |
Với hệ nhà ở và nhà trọ cỡ vài kWp tới khoảng mười kWp, một lần rửa thường rơi vào khoảng vài trăm nghìn tới hơn một triệu đồng, gói nhiều lần trong năm có thể rẻ hơn mỗi lần; tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị. Giá rẻ hơn hẳn mặt bằng chung thường là bớt ở đồ bảo hộ, ở nước, hoặc ở thời gian, tức là xịt nhanh cho xong.
Câu hỏi mẫu trước khi gật đầu
Nói chuyện qua điện thoại hay nhắn tin, hỏi đủ những câu này và lưu lại câu trả lời:
- "Anh cho em hỏi bên anh lên mái có đeo dây an toàn, có móc vào đâu không, mái tôn nhà em không có lối đi?"
- "Bên anh có dùng máy xịt áp lực không, có dùng hoá chất gì không, nếu có thì loại gì?"
- "Lỡ làm nứt tấm hay giẫm lõm tôn làm dột thì bên anh xử lý thế nào, có ghi ra giấy cho em được không?"
- "Bên anh làm giờ nào, mấy người, khoảng bao lâu xong mười kWp?"
- "Rửa xong có gửi em ảnh trước sau từng dãy, có báo em chỗ nào dây lỏng hay kẹp hỏng không?"
- "Lúc rửa có cần tắt gì không, nếu cần thì bên anh làm hay em làm?"
Câu thứ ba là câu nhiều nhóm né. Một nhóm làm ăn đàng hoàng sẽ nói rõ: lỗi do người của mình thì mình chịu, có ghi trong tin nhắn hay giấy biên nhận. Nhóm nào cười trừ "không sao đâu chị, bên em làm cả nghìn mái rồi" thì nên cân nhắc. Có tranh chấp lớn về bồi thường thì hỏi luật sư; với việc nhỏ, một tin nhắn xác nhận rõ ràng thường đủ để hai bên tự giải quyết.
Dấu hiệu làm ẩu, nhìn từ dưới đất cũng thấy
Không đeo dây an toàn, không có người ở dưới. Người làm chủ quan với an toàn của chính mình thì hiếm khi cẩn thận với tài sản của bạn. Ngã trên mái nhà mình còn kéo theo rắc rối không ai muốn.
Đi, quỳ hay ngồi lên tấm pin. Kể cả "chỉ bước một chân để với". Vết nứt li ti trong ô pin không nhìn thấy, vài tháng sau thành điểm nóng làm hỏng tấm, lúc đó khó chứng minh do ai.
Mang máy xịt áp lực cao lên mái. Tia nước mạnh đẩy nước vào gioăng khung và hộp đấu dây, có thể làm bong lớp keo. Chổi mềm và vòi thường mất công hơn nhưng an toàn cho tấm.
Làm giữa trưa nắng gắt. Nước lạnh dội lên kính nóng, khô thành vệt ngay. Nhóm nào hẹn đúng mười hai giờ trưa vì "trưa rảnh" là chưa hiểu việc mình làm.
Bước lung tung trên mái tôn. Nhìn từ dưới, người đi đúng sẽ bước dọc theo hàng vít. Người đi giữa các sóng tôn để lại vết lõm thấy được khi nắng chiếu xiên.
Nghiệm thu sau khi rửa
Thợ xuống mái chưa phải là xong. Trước khi thanh toán, mất chừng mười lăm phút:
- Xem ảnh trước và sau của từng dãy pin. Nhìn kỹ mép dưới tấm, chỗ hay đọng vệt bùn: sau rửa phải sạch tới sát khung nhôm.
- Nhìn mặt kính từ chỗ cao nhất có thể đứng an toàn, như cầu thang lên tầng hai nhà bên hay ban công: không còn vệt trắng loang lổ, không có vết xước dài.
- Nhờ thợ chụp hoặc tự nhìn mái tôn quanh mảng pin dưới nắng xiên: không có vết lõm mới quanh hàng vít.
- Vào vài phòng trọ ngay dưới mảng pin, nhìn trần: không có vệt nước mới. Hỏi khách thuê có nghe tiếng động lạ, thấy nước nhỏ giọt không.
- Mở ứng dụng theo dõi, xác nhận hệ vẫn phát bình thường ngay sau khi rửa, không báo lỗi.
- Ghi vào sổ: ngày rửa, nhóm nào, giá, sản lượng ba ngày nắng trước. Ba ngày nắng sau, ghi tiếp để so.
Ví dụ giả định: hệ 10 kWp, trước rửa ba ngày nắng được trung bình 36 kWh mỗi ngày, sau rửa ba ngày nắng tương tự được 41 kWh. Phần tăng khoảng mười bốn phần trăm cho thấy bụi xưởng gỗ và xe tải bám khá dày, lịch rửa ba tháng một lần trong mùa khô là có lý. Nếu chỉ tăng một hai phần trăm, lần sau giãn ra.
Thợ rửa pin nhìn thấy được những gì, nhờ họ báo lại
Người rửa là người duy nhất đứng sát mảng pin vài lần một năm. Không bắt họ sửa điện, nhưng nhờ họ nhìn và chụp những thứ sau là việc hợp lý, nhiều nhóm làm sẵn nếu được dặn:
- Kính có vết nứt hình mạng nhện, vết vỡ ở góc, mặt kính có vệt nâu giống vết cháy sém bên trong ô pin.
- Dây thả võng chạm mặt tôn, vỏ dây trầy ở mép tôn sắc, đầu nối nằm dưới vũng nước đọng, dây có dấu răng chuột.
- Kẹp giữ tấm lỏng, tấm xê dịch so với hàng, khung giàn có đốm gỉ, bu lông thiếu.
- Tổ chim, lá khô, rác dồn dưới gầm tấm; phân chim đóng thành mảng ở một góc.
- Vít mái tôn quanh chân giàn bị gỉ, gioăng cao su nứt, chỗ keo trám bong.
Với khu trọ của bà cụ, nhóm rửa đã chụp được hai đầu nối nằm dưới vệt nước đọng ở chỗ mái tôn hơi võng và một dây cọ vào mép tôn trầy lớp vỏ ngoài. Bà gửi ảnh cho đơn vị lắp đặt, họ qua sửa trong tuần. Một lần rửa vài trăm nghìn mà phát hiện được chỗ có thể rò điện trên mái tôn là đáng tiền nhất trong cả buổi. Nhớ báo trước cho người thuê trọ ngày giờ có thợ lên mái, dời xe và đồ phơi khỏi chỗ nước nhỏ xuống, tránh cho trẻ con chơi dưới chân thang.
Hay làm và nên làm khi thuê
Những chuyện chủ nhà hay lấn cấn:
| Hay làm | Nên làm |
|---|---|
| Chọn nhóm rẻ nhất, không hỏi gì | Hỏi đủ năm câu về an toàn, nước, dụng cụ, trách nhiệm, ảnh nghiệm thu |
| Ký gói rửa hàng tháng theo lời chào | Rửa thử một lần, đo sản lượng trước sau rồi mới quyết lịch |
| Để thợ tự làm, chủ nhà đi vắng | Có người nhà ở đó lúc thợ lên và xuống mái |
| Trả tiền ngay khi thợ xuống | Xem ảnh, nhìn trần, mở ứng dụng rồi mới trả |
| Nhờ luôn thợ rửa "xem giúp" inverter | Thợ rửa chỉ báo chỗ bất thường; sửa điện để đơn vị lắp đặt |
Thứ không cần mua kèm: gói "phủ chống bám bụi" chưa rõ thành phần, gói "kiểm tra toàn diện" do nhóm rửa pin tự làm mà không có máy đo, không có báo cáo. Kiểm tra điện của hệ là việc định kỳ của đơn vị lắp đặt hoặc thợ điện có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Thuê vệ sinh pin mặt trời giá bao nhiêu?
Với hệ nhà ở và nhà trọ cỡ vài kWp tới khoảng mười kWp, mỗi lần thường từ vài trăm nghìn tới hơn một triệu đồng, tuỳ số tấm, độ khó mái và đi lại. Đây là mức tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị.
Có nên ký gói vệ sinh pin mặt trời theo năm không?
Nên rửa thử một lần trước, đo sản lượng ngày nắng trước và sau. Nếu tăng rõ và nhà gần nguồn bụi thì gói nhiều lần trong mùa khô hợp lý. Nếu tăng rất ít thì chỉ cần gọi lẻ một hai lần một năm.
Thợ rửa pin làm dột mái tôn thì ai chịu?
Nên thoả thuận trước bằng tin nhắn hoặc giấy biên nhận: lỗi do người của nhóm rửa gây ra thì nhóm đó xử lý. Có thỏa thuận rõ thì dễ giải quyết. Tranh chấp lớn về bồi thường nên hỏi luật sư.
Làm sao biết thợ có đi đúng trên mái tôn không?
Người có kinh nghiệm bước dọc theo hàng vít, nơi có xà gồ đỡ bên dưới. Sau khi rửa, nhìn mái dưới nắng chiếu xiên xem có vết lõm mới quanh vít không, và vào phòng ngay dưới xem trần có vệt nước sau trận mưa đầu.
Thợ rửa pin có cần tắt hệ điện mặt trời không?
Tuỳ hướng dẫn của đơn vị lắp đặt cho hệ đó. Dù tắt hay không, tấm pin vẫn có điện khi có nắng, nên thợ rửa chỉ làm trên mặt kính, không đụng dây và đầu nối. Hỏi trước bên nào làm thao tác tắt nếu cần.
Rửa pin xong sản lượng không tăng là sao?
Có thể bụi chưa phải nguyên nhân chính làm hệ yếu, hoặc lần rửa trước còn mới. Nếu sản lượng vẫn thấp hơn hẳn cùng kỳ, nghĩ tới bóng râm, một chuỗi pin lỗi hay inverter giảm công suất vì nóng, và gọi đơn vị lắp đặt kiểm.