NhietNang.comNhiệt Năng
Sự cố và bảo dưỡng máy nước nóng

Máy nước nóng năng lượng mặt trời mùa đông chỉ âm ấm: dùng bình phụ điện sao cho vừa

Mùa đông và mùa nồm ít nắng, nước từ máy năng lượng mặt trời chỉ âm ấm: cách tính, cách hẹn giờ bình phụ điện, chuyện chống giật và lỗi cháy thanh đốt.

Wide shot of a misty mountain town rooftop in winter, an older Vietnamese man in a powder blue jacket stands beside a solar water tank, grey overcast morning light

Mùa đông và mùa nồm ít nắng, máy nước nóng năng lượng mặt trời chỉ cho nước âm ấm là bình thường, vì nắng yếu mà nước đầu vào lại lạnh; cách dùng vừa là bật bình phụ điện có hẹn giờ khoảng một tới hai tiếng trước giờ tắm, chứ không để bật cả ngày. Bình phụ điện là thanh đốt điện cắm trong bồn, có bộ điều nhiệt riêng, phải do thợ đấu và có thiết bị chống giật. Dùng đúng thì máy năng lượng mặt trời vẫn gánh phần lớn việc làm ấm, thanh đốt chỉ bù phần còn thiếu.

Ví dụ giả định trong bài: một nhà ba tầng ở một phường của thành phố Hải Phòng (vùng Hải Dương cũ), bốn người, máy ống chân không khoảng 160 lít có thanh đốt điện. Tháng một tháng hai trời nồm cả tuần không thấy nắng, chủ nhà bật thanh đốt từ sáng tới tối cho chắc, tới kỳ hoá đơn thấy tiền điện tăng hẳn mà chiều tắm vẫn có hôm nguội. Bài này giải thích vì sao, và cách dùng lại cho vừa.

Vì sao mùa đông máy chỉ làm được nước âm ấm

Máy năng lượng mặt trời không tạo ra nhiệt độ cố định, nó chỉ cộng thêm một phần nhiệt vào nước có sẵn. Mùa hè nước máy vào bồn khoảng 28 tới 30 độ, nắng tốt cộng thêm ba bốn chục độ là ra nước 60 độ. Mùa đông ở miền Bắc, nước vào bồn có khi chỉ 13 tới 16 độ, nắng yếu lại ít giờ, máy cộng thêm được hai chục độ là đã khá. Nước ra chỉ quanh 35 độ, tức là âm ấm.

Mùa nồm còn khó hơn: trời không mưa nhưng mây dày, độ ẩm cao, cả tuần không có buổi nào nắng rõ. Ống chân không vẫn thu được ánh sáng tán xạ, nhưng lượng nhiệt mỗi ngày chỉ còn một phần ba hay một phần tư so với ngày nắng hè. Ống càng có bụi, cặn trong ống càng nhiều thì phần đó càng hụt.

Một chi tiết hay bị bỏ quên: mùa đông người ta tắm lâu hơn và pha nhiều nước nóng hơn. Cùng một người, mùa hè dùng 25 lít nước nóng, mùa đông có thể cần 40 lít vì nước lạnh để pha lạnh hơn và người tắm muốn nước ấm hơn. Bồn 160 lít mùa hè dư cho bốn người, mùa đông lại vừa khít hoặc thiếu. Hiểu điều này để không đổ lỗi cho máy khi nó đang làm đúng sức của nó.

Vùng núi phía Bắc còn có những đêm sương muối, sáng ra mặt ống chân không phủ một lớp giá mỏng. Lớp giá này tan sau một hai tiếng nắng và không làm hỏng ống, chỉ làm buổi sáng thu nhiệt chậm. Khác với máy tấm phẳng có nước chạy trong ống đồng lộ ra ngoài, ống chân không giữ nước bên trong lớp kính kép nên ít bị đóng băng hơn; phần dễ đóng băng là đoạn ống nhựa, ống kẽm nối với bồn trên sân thượng.

Tính thử: thanh đốt phải chạy bao lâu

Ví dụ giả định để bạn thay số nhà mình vào. Muốn làm ấm một lít nước lên một độ cần khoảng 1,16 Wh. Nếu bồn 160 lít đang ở 25 độ sau một ngày nồm, muốn đưa lên 45 độ để tắm, cần nâng 20 độ: 160 nhân 20 nhân 1,16, ra khoảng 3,7 kWh, tức chừng ba bốn số điện. Thanh đốt công suất 1,5 kW sẽ chạy khoảng hai tiếng rưỡi để làm việc đó, chưa kể phần nhiệt thất thoát.

Nếu để thanh đốt bật cả ngày ở 60 độ, máy sẽ hâm đi hâm lại phần nước nguội qua thành bồn, và mỗi lần ai đó dùng nước nóng lúc trưa thì nước lạnh vào lại bị đốt tiếp. Cả ngày có thể đốt gấp đôi gấp ba con số trên. Tiền điện cụ thể tính theo biểu giá bậc thang hiện hành của nhà bạn, xem trên hoá đơn, nhưng phần tăng thêm nằm chủ yếu ở chỗ bật lâu hơn cần thiết.

Ngược lại, ngày có nắng nhẹ mà bạn vẫn bật thanh đốt từ sáng, điện sẽ làm luôn phần việc mà nắng chiều lẽ ra làm miễn phí. Nước đã nóng sẵn thì ống không còn chênh nhiệt để nhận thêm. Vì vậy cách tiết kiệm là để nắng làm trước, tới chiều thử nước, thiếu bao nhiêu thì thanh đốt bù bấy nhiêu.

Cách dùng bình phụ điện cho vừa trong mùa lạnh

Các bước dưới đây chủ nhà làm được ở bảng điều khiển và công tắc trong nhà, không đụng tới dây điện:

  1. Hỏi thợ xem thanh đốt nhà mình có bộ hẹn giờ chưa. Nếu chưa, nhờ thợ lắp công tắc hẹn giờ cơ hoặc điện tử ở tủ điện, đấu kèm aptomat chống giật, tức cầu dao tự ngắt khi có dòng rò.
  2. Đặt nhiệt độ thanh đốt ở khoảng 45 tới 50 độ cho mùa đông, không cần 60 hay 70 độ. Nước quá nóng vừa tốn điện vừa dễ gây bỏng khi pha vội.
  3. Hẹn giờ thanh đốt chạy khoảng một tới hai tiếng trước giờ tắm đầu tiên buổi tối. Nhà tắm hai đợt thì đặt hai khung ngắn thay vì một khung dài.
  4. Ngày có nắng, chiều thử nước ở vòi gần máy. Nếu đã trên 40 độ, tắt khung hẹn giờ hôm đó.
  5. Ghi số công tơ điện trước và sau một tuần dùng theo cách mới, so với tuần dùng kiểu cũ. Không cần tính tiền, chỉ cần thấy số kWh giảm hay không.

Nếu thanh đốt không có bộ điều nhiệt riêng hoặc rơ le nhiệt đã hỏng, nước có thể sôi trong bồn, xả hơi ra van và làm hỏng gioăng ống. Đó là việc của thợ thay, không tự mở nắp hộp điện trên bồn.

Lỗi cháy thanh đốt và mấy chuyện thợ hay gặp mùa lạnh

Bật thanh đốt khi bồn cạn. Bồn năng lượng mặt trời loại không áp lấy nước từ bồn nước lạnh trên mái. Mất nước máy vài ngày, bồn lạnh cạn, bồn nóng cũng cạn dần. Nếu thanh đốt vẫn bật, nó đốt trong không khí và cháy chỉ sau ít phút. Nhà hay mất nước nên nhờ thợ lắp thêm phao báo cạn hoặc ít nhất tự dặn mình tắt thanh đốt khi bồn lạnh hết nước.

Cặn bám thanh đốt. Nước nhiều vôi thì thanh đốt bị một lớp cặn trắng bao quanh, dày dần mỗi mùa. Lớp cặn này cách nhiệt, làm thanh nóng quá mức bên trong và nhanh đứt. Thanh đốt chạy càng nhiều giờ, cặn bám càng nhanh, thêm một lý do để không bật cả ngày.

Aptomat nhảy khi bật thanh đốt. Đây là dấu hiệu có dòng rò, thường do thanh đốt nứt vỏ hay hộp đấu dây trên mái bị ngấm nước. Không bật lại liên tục, không đổi sang aptomat lớn hơn cho đỡ nhảy. Gọi thợ điện kiểm, vì đó chính là thiết bị đang bảo vệ người tắm khỏi bị giật.

Ống bảo ôn bị chuột cắn, nắng ăn mòn. Đoạn ống nóng chạy trên sân thượng bị bong lớp bọc, mùa đông gió lạnh lấy đi phần lớn nhiệt trước khi nước tới vòi. Nhìn từ sân thượng thấy chỗ ống lộ ra là biết, quấn lại không tốn nhiều.

Đông người tắm dồn một giờ. Bốn người tắm liền nhau trong một tiếng thì thanh đốt không kịp hâm, người cuối lạnh. Giãn giờ tắm hoặc cho người tắm lâu nhất tắm đầu tiên khi bồn đầy nước nóng.

Câu hỏi nên hỏi thợ trước mùa lạnh

Gọi thợ kiểm vào khoảng cuối thu, trước khi trời trở rét, và hỏi:

  • "Anh kiểm giúp em thanh đốt còn tốt không, có cặn bám nhiều không, công suất bao nhiêu kW?"
  • "Nhà em đã có aptomat chống giật cho bình phụ chưa anh, nếu chưa thì lắp thêm hết khoảng bao nhiêu?"
  • "Anh lắp giúp em công tắc hẹn giờ ở tủ điện được không, đặt sao để chỉ chạy trước giờ tắm?"
  • "Bồn nhà em có phao báo cạn chưa, nếu mất nước mà quên tắt thanh đốt thì có tự ngắt không?"
  • "Ống bảo ôn trên sân thượng chỗ nào bong, anh quấn lại luôn giúp em được không?"

Chi phí thay thanh đốt, lắp hẹn giờ hay aptomat chống giật chỉ là khoảng tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị, thường ở mức vài trăm nghìn tới khoảng hơn một triệu đồng mỗi hạng mục. Hỏi thợ báo giá tách từng hạng mục để biết khoản nào thật sự cần.

Hay làm và nên làm trong mùa nồm, mùa rét

Một bảng ngắn để dán cạnh tủ điện:

Hay làmNên làm
Bật thanh đốt từ sáng tới tốiHẹn giờ một hai tiếng trước giờ tắm
Đặt nhiệt độ thanh đốt 70 độ cho nóng nhanhĐặt 45 tới 50 độ, đủ tắm và ít bỏng
Mất nước máy vẫn để thanh đốt bậtTắt thanh đốt khi bồn lạnh cạn, lắp phao báo cạn
Aptomat nhảy thì bật lại hoặc thay cái lớn hơnNgắt hẳn, gọi thợ điện tìm chỗ rò
Cho rằng máy hỏng vì mùa đông nước không nóngĐo nước vào và nước ra, so với mùa hè rồi mới kết luận
Che ống chân không bằng bạt cho khỏi sươngĐể ống thoáng, sương tan là ống lại thu nhiệt; bạt che còn giữ ẩm và bụi

Cái không cần mua: một máy mới to hơn chỉ để đủ nước trong vài tuần rét đậm. Phần thiếu trong mùa lạnh do thanh đốt bù rẻ hơn nhiều so với thay cả bộ, miễn là dùng có hẹn giờ.

Cũng không cần mua thêm bình nóng lạnh điện riêng cho từng phòng tắm chỉ vì mùa đông. Nhà nào đường ống nóng quá dài, phòng tắm tầng dưới cách máy bốn năm tầng, thì mới cần bàn với thợ chuyện thêm một bình nhỏ ở đầu vòi xa, còn lại thanh đốt trong bồn là đủ.

Theo dõi một tháng mùa lạnh để biết dùng đã vừa chưa

Chọn một tháng rét, ghi vào sổ mỗi tối ba thứ: trời hôm đó nắng, nồm hay mưa; nhiệt độ nước ở vòi gần máy lúc năm giờ chiều trước khi thanh đốt chạy; và hôm đó thanh đốt có bật không, bật mấy tiếng. Cuối tuần ghi thêm số công tơ.

Sau bốn tuần bạn sẽ thấy rõ: những ngày nắng nhẹ, nước chiều đã ấm, có cần thanh đốt không; những ngày nồm, thanh đốt chạy hai tiếng có đủ cho cả nhà không. Nếu ngày nồm chạy ba tiếng vẫn thiếu, có thể thanh đốt đã yếu do cặn, hoặc bồn mất cách nhiệt, lúc đó mới cần thợ kiểm sâu hơn.

Nhà có trẻ nhỏ, người già, mùa đông dễ có chuyện vội vàng pha nước. Dặn cả nhà mở nước lạnh trước, nóng sau, và không để trẻ tự vặn vòi nóng. Nhiệt độ thanh đốt đặt vừa phải cũng là một lớp an toàn: nước 50 độ vẫn có thể gây bỏng nếu ngâm lâu, nhưng chậm hơn nhiều so với nước 70 độ.

Câu hỏi thường gặp

Mùa đông có nên tắt hẳn máy năng lượng mặt trời và chỉ dùng thanh đốt không?

Không nên, vì ngay cả ngày nồm ống chân không vẫn làm nước ấm thêm vài độ tới vài chục độ, thanh đốt chỉ phải bù phần còn thiếu. Tắt máy năng lượng mặt trời đi thì thanh đốt phải làm toàn bộ, tốn điện hơn.

Thanh đốt điện trong bồn năng lượng mặt trời bao lâu phải thay?

Tuỳ chất lượng nước và số giờ chạy; nước nhiều vôi và bật cả ngày thì thanh đốt hỏng nhanh hơn nhiều. Khi bật lâu mà nước không ấm lên, hoặc aptomat nhảy khi bật, nên gọi thợ kiểm và thay.

Có tự lắp công tắc hẹn giờ cho bình phụ điện được không?

Không nên tự đấu, vì thanh đốt dùng điện trực tiếp trong bồn nước, đấu sai rất dễ gây giật. Nhờ thợ điện lắp hẹn giờ kèm aptomat chống giật, chủ nhà chỉ cần biết cách đặt giờ và nhiệt độ.

Vì sao bật thanh đốt mà nước vẫn không nóng?

Có thể thanh đốt đã đứt, rơ le nhiệt hỏng, cặn bám dày làm thanh truyền nhiệt kém, hoặc có người dùng nước nóng liên tục khi thanh đốt đang chạy. Kiểm bằng cách bật hai tiếng không ai dùng nước rồi thử vòi gần máy.

Mùa nồm có cần lau ống chân không để nóng hơn không?

Bụi mỏng ít ảnh hưởng, còn hơi ẩm đọng ngoài ống sẽ tự khô khi có nắng. Nếu ống bám bụi dày do công trình bên cạnh, nhờ thợ vệ sinh kèm lần kiểm định kỳ, không tự leo mái lúc trời ẩm trơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138