Bụi công trình và khói bếp không rửa được bằng cách xịt nước qua loa như bụi thường: bụi xi măng gặp sương đêm thành lớp vữa mỏng bám chặt, khói dầu để lại màng nhờn; phải làm ướt cho lớp bẩn mềm ra vài phút, rồi mới chà nhẹ bằng chổi lông mềm, xả bằng nhiều nước sạch, tuyệt đối không cạo hay dùng bột tẩy. Trong thời gian công trình bên cạnh còn xây, chỉ rửa khi sản lượng ngày nắng tụt rõ, rửa kỹ một lần sau khi công trình xong phần thô.
Bài đi theo một nhà giả định ở phường ven biển Đà Nẵng: nhà ống ba tầng, bốn người, hệ hoà lưới 5 kWp (kWp là tổng công suất danh định của các tấm pin) trên sân thượng. Bên trái là công trình khách sạn mười hai tầng đang đổ bê tông, bên phải là quán bún mở từ năm giờ sáng với bếp than và nồi nước lèo nghi ngút. Sau sáu tháng, mặt tấm pin phía công trình xám mờ như kính nhà tắm, mặt phía quán bún sờ thấy nhờn tay, sản lượng ngày nắng giảm rõ so với hồi mới lắp.
Vì sao bụi công trình khó rửa hơn bụi đường
Bụi đường chủ yếu là đất mịn và muội, khô thì xịt nước là trôi. Bụi công trình có xi măng, vôi, cát mịn. Xi măng gặp ẩm thì đông kết, dù chỉ là chút sương đêm hay mưa phùn. Mỗi sáng sương đọng, mỗi trưa nắng khô, lớp bụi lại cứng thêm một chút. Sau vài tuần, mặt kính có một lớp mỏng như vữa loãng phết lên, sờ thấy nhám, xịt nước không đi.
Ở thành phố ven biển còn thêm hơi muối. Muối hút ẩm, giữ cho lớp bụi ẩm lâu hơn, đông kết chắc hơn. Thợ ở miền Trung hay nói bụi công trình ven biển là loại bẩn khó chịu nhất trên mái, vì nó vừa cứng vừa ăn vào khung nhôm thành đốm trắng.
Khói bếp là chuyện khác. Bếp than, nồi nước dùng sôi suốt buổi sáng, lò nướng thịt bốc lên hơi dầu mỡ lẫn muội than. Hơi đó gặp mặt kính mát buổi sáng thì đọng lại thành một màng mỏng. Màng dầu không làm kính mờ nhiều như bụi, nhưng nó giữ bụi lại: bụi bay tới là dính, mưa xuống thì nước chảy thành vệt chứ không trải đều để rửa trôi. Lâu ngày màng dầu và bụi thành lớp nâu xám nhờn.
Loại bẩn nào, làm thế nào
Mỗi loại bẩn có cách xử lý riêng. Trước khi dùng bất cứ thứ gì ngoài nước sạch, đọc hướng dẫn vệ sinh của hãng sản xuất tấm pin hoặc hỏi đơn vị lắp đặt, vì dùng sai chất tẩy có thể mất bảo hành.
| Loại bẩn | Nhận biết | Cách làm |
|---|---|---|
| Bụi xi măng, vôi | Xám mờ, sờ nhám, xịt nước không đi | Tưới ướt đều, chờ vài phút cho mềm, chà nhẹ chổi mềm, xả nhiều nước, lặp lại nếu cần |
| Vụn vữa, hạt bê tông văng | Hạt cứng bám rải rác | Ngâm khăn ướt lên vài phút, gỡ bằng tay đeo găng; không cạy bằng dao |
| Màng dầu khói bếp | Nhờn tay, nước chảy thành vệt | Nước ấm, chất rửa trung tính pha thật loãng nếu hãng cho phép, chổi mềm, xả kỹ tới khi không còn bọt |
| Muội than, tro | Đen xám, dễ lem | Xả nước trước cho trôi phần khô, rồi mới chà nhẹ, tránh miết muội thành vệt |
| Muối ven biển | Màng trắng mờ khi khô | Xả nhiều nước ngọt sạch, gạt khô chỗ đọng |
Không bao giờ chà khi tấm còn khô và đang có bụi cát: chổi kéo hạt cát trên mặt kính như giấy nhám, để lại vết xước mảnh. Vết xước làm ánh sáng tán ra, đồng thời là chỗ cho bụi bám chặt hơn lần sau. Luôn tưới ướt trước.
Đo hao hụt thật trước khi rửa liên tục
Rửa tấm pin cạnh công trình là cuộc đua không thắng nổi nếu rửa theo cảm giác: hôm nay rửa, tuần sau công trình đổ bê tông tầng mới là lại xám. Nên đo để biết khi nào đáng rửa.
Ví dụ giả định với nhà ở Đà Nẵng: lúc mới lắp, ngày nắng đẹp hệ 5 kWp được khoảng 22 kWh. Hiện ngày nắng đẹp chỉ được 18 kWh, tức hụt khoảng mười tám phần trăm. Rửa xong lên lại 21 kWh, phần còn hụt một chút là do bụi công trình đã quay lại ngay hôm sau, hoặc hao mòn bình thường. Nếu mỗi tuần mất thêm chừng nửa kWh mỗi ngày nắng vì bụi, sau hai tháng lại hụt khoảng bốn kWh mỗi ngày nắng. Con số này cho thấy rửa khoảng hai tháng một lần trong thời gian công trình còn xây thô là cân đối.
Thay số nhà bạn vào: lấy sản lượng ngày nắng đẹp hồi mới lắp, trừ sản lượng ngày nắng đẹp hiện tại, chia cho số ban đầu. Hụt dưới khoảng năm phần trăm thì chưa cần rửa. Hụt trên một phần mười thì đáng rửa. Hụt nhiều hơn mức bụi giải thích được thì nghĩ tới nguyên nhân khác.
Một mẹo nhỏ của người trong nghề: nếu mảng pin chia hai phía, phía giáp công trình và phía giáp quán bún, mà ứng dụng hiện riêng từng đầu vào của inverter, so hai đầu với nhau. Phía nào tụt nhiều hơn là phía bẩn hơn, có thể chỉ cần rửa phía đó, đỡ được nửa công và nửa tiền thuê người.
Nói chuyện với công trình bên cạnh
Đi gặp ban chỉ huy công trình, không chỉ nói với công nhân. Người quyết định lưới che, giờ cắt gạch, giờ đổ bê tông là người phụ trách công trình. Đi với thái độ nhờ vả, có ảnh mặt tấm pin trước và sau, dễ được việc hơn là gọi điện phàn nàn.
Nhờ những việc cụ thể, làm được. Căng thêm lưới che phía giáp nhà bạn; tưới ẩm khu cắt gạch, trộn vữa để bụi bay ít hơn; báo trước ngày tháo cốp pha, phun cát, sơn ngoài để nhà bạn biết mà chủ động.
Ghi nhận vật rơi. Vật liệu rơi từ tầng cao là nguy cơ lớn hơn bụi. Một mẩu bê tông hay ốc vít từ tầng tám rơi trúng có thể làm vỡ kính tấm pin. Thấy vật lạ trên mảng pin, kính có vết nứt hình mạng nhện, chụp ảnh có ngày giờ, báo cho công trình và đơn vị lắp đặt. Tấm vỡ kính vẫn phát điện; không chạm vào, không tự gỡ, để thợ cách ly và thay. Chuyện bồi thường thoả thuận với công trình, vướng mắc lớn thì hỏi luật sư.
Với quán bếp than bên cạnh. Đây là hàng xóm lâu dài, giữ hoà khí quan trọng hơn mấy kWh. Có thể hỏi chuyện ống khói cao hơn hay chụp hút, nhưng thường cách thực tế là chấp nhận rửa dày hơn ở phía đó.
An toàn khi rửa pin sát công trình đang xây
Nhà cạnh công trình có một nguy cơ mà nhà khác không có: thứ rơi từ trên xuống lúc mình đang ở trên sân thượng. Cần trục cẩu thép, giàn giáo tháo lắp, công nhân làm việc ở mép sàn tầng cao. Một mẩu gạch nhỏ rơi từ tầng mười cũng đủ gây chấn thương nặng.
Vì vậy chọn giờ rửa khi công trình nghỉ: sáng sớm trước giờ công nhân vào ca, hoặc ngày Chủ nhật nếu công trình nghỉ. Không lên sân thượng khi cần trục đang quay tay cần qua phía nhà mình. Người rửa đội mũ cứng chứ không chỉ mũ vải, mang giày đế bám, sân thượng không lan can thì đeo dây an toàn móc vào điểm neo chắc, có người ở dưới trông chừng.
Thêm một chi tiết thợ hay dặn: nước rửa cuốn theo bụi xi măng chảy xuống ống thoát sân thượng. Nếu xả liền mấy lần, cặn xi măng lắng lại có thể làm tắc ống thoát, mùa mưa nước dâng tràn sân thượng. Trước và sau khi rửa, mở nắp chắn rác ống thoát, vớt cặn, xả thêm nước cho thông. Bụi xi măng ướt cũng làm rát da, rửa tay kỹ sau khi làm.
Câu hỏi mẫu nên hỏi
Hỏi công trình bên cạnh, đơn vị lắp đặt và người rửa pin:
- "Anh ơi, bụi bên công trình bay sang làm mặt pin nhà em xám hết, anh cho căng thêm lưới phía giáp nhà em được không, khi nào tháo cốp pha anh báo trước giúp em?"
- "Tấm pin nhà em hãng có cho dùng nước rửa trung tính pha loãng không, dùng loại nào thì không mất bảo hành?"
- "Lớp bụi xi măng cứng thế này bên anh xử lý thế nào, có cạo không hay ngâm cho mềm?"
- "Có hạt bê tông rơi trúng tấm, anh qua xem giúp kính có nứt không, nếu nứt thì thay thế nào, có cần ngắt chuỗi đó không?"
- "Nhà em sát quán bếp than, màng dầu bám nhiều, bao lâu nên rửa một lần là vừa?"
Câu hỏi về hạt bê tông rơi nên hỏi ngay trong ngày, vì kính nứt để lâu ngấm nước vào trong tấm, từ vết nứt thành chỗ rò điện.
Hay làm và nên làm
Những việc chủ nhà gần công trình hay làm vì sốt ruột:
| Hay làm | Nên làm |
|---|---|
| Xịt nước rồi chà khi tấm còn đầy cát khô | Tưới ướt trước, chờ cho mềm rồi mới chà nhẹ |
| Cạo lớp vữa bằng dao, miếng cọ xoong | Ngâm khăn ướt, gỡ bằng tay; cứng quá để thợ |
| Dùng nước tẩy kính, bột tẩy, dầu hoả cho nhanh | Chỉ nước sạch, hoặc chất trung tính loãng hãng cho phép |
| Rửa hằng tuần khi công trình còn xây | Đo hao hụt, rửa khi hụt rõ, rửa kỹ khi xong phần thô |
| Tự lên mảng pin gỡ mẩu bê tông lớn | Chụp ảnh, báo thợ; không chạm tấm có kính vỡ |
Tự kiểm sau mỗi lần rửa: nhìn mặt kính dưới nắng xiên buổi sáng, không thấy vệt xước mảnh, không còn mảng mờ; nước tưới lên trải đều chứ không vón thành giọt là đã hết màng dầu. Ghi sản lượng ba ngày nắng sau rửa vào sổ. Khi công trình bên cạnh hoàn thiện, kiểm một lần toàn bộ mặt kính và khung để phát hiện vết nứt nhỏ có thể đã có từ thời xây.
Câu hỏi thường gặp
Bụi xi măng bám trên tấm pin rửa thế nào?
Tưới ướt đều cả mặt tấm, chờ vài phút cho lớp bụi mềm ra, rồi chà nhẹ bằng chổi lông mềm và xả nhiều nước sạch. Lặp lại nếu chưa sạch. Không chà khi tấm còn khô vì hạt cát sẽ làm xước kính.
Có được dùng nước rửa chén để lau tấm pin không?
Chỉ dùng chất rửa trung tính pha thật loãng nếu hướng dẫn của hãng sản xuất cho phép, và phải xả kỹ tới hết bọt. Nước rửa đặc, nước tẩy kính có cồn, bột tẩy có thể làm hỏng lớp phủ trên kính và ảnh hưởng bảo hành.
Nhà gần công trình đang xây có nên lắp điện mặt trời không?
Lắp được, nhưng nên biết trước thời gian công trình còn xây sẽ phải rửa dày hơn và có nguy cơ vật liệu rơi. Nếu công trình sắp xong, có thể đợi xong phần thô rồi lắp. Hỏi đơn vị lắp đặt về vị trí đặt tấm xa phía công trình nếu được.
Vật liệu rơi làm nứt tấm pin thì làm gì?
Không chạm vào tấm, chụp ảnh có ngày giờ, báo đơn vị lắp đặt để kiểm và cách ly tấm hỏng, đồng thời báo phía công trình. Tấm nứt kính vẫn phát điện và có thể rò điện khi ngấm nước, nên phải để thợ xử lý.
Khói bếp có làm giảm sản lượng điện mặt trời không?
Có, theo cách gián tiếp. Hơi dầu tạo màng nhờn trên kính, giữ bụi lại và làm nước mưa không rửa trôi được. Lâu ngày thành lớp nâu xám làm giảm ánh sáng vào tấm. Rửa bằng nước ấm và chất trung tính loãng nếu hãng cho phép.
Bao lâu rửa tấm pin khi nhà gần công trình?
Không có lịch cố định. Đo sản lượng ngày nắng đẹp, khi hụt trên khoảng một phần mười so với lúc sạch thì rửa. Nhiều nhà gần công trình xây thô rửa khoảng hai tháng một lần, rồi rửa kỹ khi công trình hoàn thiện.