Nhà gần biển vẫn lắp điện mặt trời được, nhưng hơi muối làm mọi thứ bằng kim loại trên mái gỉ nhanh hơn hẳn: ốc vít thép thường, chân đế thép sơn, chỗ nhôm tiếp xúc trực tiếp với thép, đầu nối dây và tủ điện ngoài trời. Muốn hệ bền phải chọn vật liệu chịu muối ngay từ đầu, tránh để hai kim loại khác loại chạm nhau không có đệm, đặt tủ điện và inverter ở chỗ khuất gió biển, và kiểm định kỳ dày hơn nhà trong đất liền.
Ví dụ giả định: homestay sáu phòng của anh Phong ở một phường ven biển thuộc tỉnh Khánh Hoà (Ninh Thuận cũ), cách mép nước khoảng ba trăm mét, mái bằng bê tông, gió biển thổi gần như quanh năm. Nhà bên cạnh lắp hệ được bốn năm, giờ khung đã có vệt gỉ đỏ chảy loang xuống sàn, tủ điện ngoài trời bị gỉ bản lề không đóng kín được. Anh muốn tránh đi vào vết xe đó.
Muối biển làm hỏng gì trước
Ốc vít thép thường. Đây là thứ hỏng đầu tiên. Lớp mạ mỏng bị muối ăn qua trong vài mùa, gỉ bắt đầu từ chân ren, nơi không nhìn thấy, rồi mới lan ra đầu ốc. Ốc gỉ mất tiết diện, giữ kém, và khi cần tháo ra thì gãy.
Chỗ nhôm chạm thép. Ray nhôm bắt bằng ốc thép, hoặc chân đế thép đỡ ray nhôm không có đệm cách, trong không khí ẩm muối sẽ thành một cặp ăn mòn: một bên bị ăn nhanh hơn hẳn bình thường. Thợ gọi là ăn mòn điện hoá. Dấu hiệu là bột trắng quanh chỗ tiếp xúc trên nhôm hoặc gỉ đỏ lan quanh ốc.
Chân đế, khung thép sơn. Sơn chỉ bảo vệ khi còn nguyên. Mọi vết cắt, lỗ khoan, mối hàn làm tại chỗ mà không sơn lại là chỗ gỉ bắt đầu.
Đầu nối và dây. Hơi muối đọng trên đầu nối dây một chiều, ngấm vào nếu đầu nối không cắm kín hoặc dùng hai loại đầu nối khác hãng ghép với nhau. Tiếp xúc kém sinh nóng, đây là nguy cơ chập cháy.
Tủ điện, inverter ngoài trời. Bản lề, khoá, lỗ đi dây của tủ gỉ trước; gioăng cửa chai cứng dưới nắng; muối lọt vào bên trong bám lên cầu dao và bảng mạch.
Gần biển bao nhiêu thì cần để ý
Mức ảnh hưởng phụ thuộc hướng gió, địa hình, có cây chắn hay nhà chắn phía biển không. Bảng là ví dụ giả định để hình dung, không phải ranh giới chính xác:
| Khoảng cách tới mép nước | Mức hơi muối thường gặp | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Dưới khoảng 500 m, hướng ra biển trống | Nặng | Vật liệu chịu muối toàn bộ, tủ điện trong nhà, kiểm mỗi 3 – 6 tháng |
| Khoảng 500 m tới 2 km | Vừa | Ốc vít, kẹp, chân đế chịu muối; tủ điện chỗ khuất gió; kiểm mỗi 6 tháng |
| Xa hơn, có nhà và cây chắn | Nhẹ | Như nhà trong đất liền nhưng vẫn chú ý ốc vít |
| Gần đầm nuôi tôm, ruộng muối, cửa sông | Có thể nặng dù xa biển | Xử lý như vùng gần biển |
Hàng cuối hay bị bỏ qua. Nhà ở cạnh đầm nuôi, ruộng muối hoặc cửa sông nước lợ có khi cách biển vài cây số mà hơi muối vẫn nặng. Cách tự nhận biết đơn giản: nhìn cổng sắt, hàng rào, mái tôn của nhà xung quanh, nếu đồ sắt ngoài trời trong khu gỉ nhanh sau một hai năm thì hệ pin của bạn cũng sẽ chịu như vậy.
Chọn vật liệu khung, ốc vít và đệm cách
Với nhà như homestay của anh Phong, cách làm hay được thợ lâu năm ở vùng biển chọn là: ray và kẹp bằng nhôm có lớp xử lý bề mặt, ốc vít, bulông và kẹp bằng thép không gỉ loại chịu muối tốt, chân đế thép nếu có thì mạ kẽm nhúng nóng, và ở mọi chỗ nhôm gặp thép đều có đệm cách điện bằng nhựa hoặc cao su chịu nắng. Tên gọi cụ thể của từng loại thép không gỉ, độ dày lớp mạ là thứ nên hỏi và yêu cầu ghi vào báo giá.
Có hai bẫy hay gặp. Thứ nhất, cùng gọi là "inox" nhưng có loại chịu muối tốt và loại chỉ hợp trong nhà; ốc inox loại thường vẫn có thể lấm tấm gỉ sau một mùa gió biển. Thứ hai, báo giá ghi "ốc vít đồng bộ" nhưng thực tế thợ dùng ốc thép mạ cho nhanh ở những chỗ khuất dưới tấm. Ngày lắp, nhìn túi ốc trước khi thợ dùng, hỏi thẳng.
Một chi tiết nhỏ: đừng để thợ dùng ốc của bộ khung này ghép với kẹp của bộ khác chỉ vì vừa lỗ. Hai kim loại khác loại, hai lớp mạ khác loại cạnh nhau là điều chính người làm ở vùng biển tránh. Chi phí phần khung, ốc vít chịu muối thường cao hơn loại thông thường một khoản, có thể từ vài triệu tới hơn chục triệu đồng cho một hệ nhà ở, tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị; đổi lại là không phải thay ốc gỉ sau vài năm.
Tủ điện và inverter đặt ở đâu
Inverter, tủ điện xoay chiều, tủ điện một chiều nếu có là những thứ nhạy cảm nhất với hơi muối vì bên trong là mạch điện và tiếp điểm. Ở nhà trong đất liền, nhiều đơn vị treo inverter ngoài trời dưới mái hiên. Ở nhà sát biển, nên đặt trong nhà hoặc trong một khoang có mái che, ở phía khuất gió biển, thông thoáng nhưng không lộng gió, không bị nắng chiều chiếu thẳng.
Chỗ đặt phải đủ thông gió vì inverter toả nhiệt khi chạy, đặt trong hộc kín sẽ tự giảm công suất. Không đặt trong phòng ngủ khách, không chắn lối thoát, không đặt sát chỗ để đồ dễ cháy như nệm, rèm, can xăng. Với homestay, chọn chỗ khách không chạm tới được, như phòng kỹ thuật, kho có cửa khoá.
Lỗ đi dây vào tủ phải có đầu bịt kín, đi từ dưới lên để nước không theo dây chảy vào. Gioăng cửa tủ là thứ nên xem mỗi lần kiểm định kỳ. Thấy hơi ẩm đọng bên trong mặt kính cửa tủ, thấy vệt gỉ trên cầu dao, thì gọi thợ điện, không tự mở tủ ra lau. Nếu nhà có máy phát điện dự phòng, đừng đặt nó cạnh inverter; khí thải và hơi nóng của máy phát làm khoang thiết bị nóng thêm và bám muội.
Rửa tấm và khung bằng nước ngọt: khi nào, ai làm
Ở vùng gần biển, mặt tấm pin phủ một lớp muối mỏng sau những ngày gió mạnh không mưa. Lớp muối kết hợp với sương đêm thành một màng mờ, làm sản lượng tụt dần. Mưa thường rửa được phần lớn; mùa khô kéo dài như ở Khánh Hoà thì có khi phải rửa bằng nước ngọt.
Rửa vào sáng sớm hoặc chiều muộn khi tấm còn mát, không xịt nước lạnh vào tấm đang nóng giữa trưa vì chênh nhiệt đột ngột có thể làm nứt kính. Dùng nước ngọt, chổi mềm, không dùng nước giếng nhiễm phèn vôi vì khi khô để lại cặn trắng. Không xịt áp lực cao vào đầu nối, mép khung, hộp đấu dây sau tấm.
Việc rửa trên mái nên để thợ hoặc dịch vụ vệ sinh có kinh nghiệm, người làm có dây an toàn, mũ, giày đế bám, không đứng lên tấm. Khi họ rửa, nhờ họ xịt nhẹ thêm phần khung, chân đế, kẹp để trôi lớp muối bám, và chụp ảnh những chỗ có gỉ gửi lại cho chủ nhà.
Một mẹo nhỏ của người làm lâu ở vùng biển: ghi sản lượng ngày ngay trước và ngay sau khi rửa, vào hai ngày nắng tương tự nhau. Nếu chênh lệch nhỏ, lần sau có thể giãn lịch rửa; nếu chênh nhiều, mùa khô năm sau nên rửa dày hơn. Cách này giúp chủ nhà không trả tiền rửa theo cảm giác.
Câu hỏi mẫu cho đơn vị lắp đặt ở vùng biển
Hỏi khi khảo sát, ghi câu trả lời vào báo giá:
- "Anh cho em hỏi ốc vít, bulông, kẹp bên mình dùng thép không gỉ loại nào, có chịu được hơi muối không?"
- "Chỗ ray nhôm gặp chân đế thép có đệm cách không?"
- "Inverter và tủ điện anh định đặt ở đâu? Nhà em sát biển, đặt trong nhà được không?"
- "Đầu nối dây có cùng một loại không, có bịt kín được không?"
- "Bên mình bảo hành gỉ khung, gỉ ốc bao lâu? Gỉ do hơi muối có nằm trong bảo hành không?"
- "Bao lâu nên kiểm định kỳ một lần, chi phí thế nào?"
Câu về bảo hành gỉ rất đáng hỏi vì nhiều bảo hành của hãng khung loại trừ môi trường biển, hoặc chỉ bảo hành khi lắp đúng vật liệu kèm theo. Nếu đơn vị lắp đặt dùng ốc khác loại với hướng dẫn của hãng khung, bảo hành đó có thể mất. Ghi tất cả câu trả lời vào cùng một tờ giấy với ngày khảo sát và tên người trả lời, để khi so nhiều báo giá biết bên nào cam kết gì.
Kiểm định kỳ: nhìn gì, ghi gì
Với nhà sát biển, mỗi 3 – 6 tháng; ngoài ra sau mỗi trận bão hoặc đợt gió mùa mạnh:
- Từ sân hoặc chỗ đứng an toàn, nhìn mép khung, chân đế, sàn dưới chân đế: có vệt gỉ đỏ chảy loang, có bột trắng trên nhôm không. Chụp ảnh từ cùng một chỗ mỗi lần.
- Xem tủ điện từ bên ngoài: bản lề, khoá, gioăng cửa, có hơi nước đọng sau mặt kính không. Không mở tủ.
- So sản lượng trên ứng dụng theo dõi của hệ với cùng kỳ năm trước. Tụt đều cả hệ thường là bụi muối; tụt một chuỗi thường là đầu nối hoặc tấm có vấn đề.
- Ghi vào sổ ngày kiểm, ảnh, những gì thấy lạ. Gửi cho đơn vị lắp đặt khi thấy gỉ lan hoặc tủ không kín.
- Mỗi năm một lần, thuê thợ có chuyên môn lên mái kiểm ốc, siết lại, thay ốc gỉ, kiểm đầu nối và đo cách điện.
Thấy mùi khét, khói hay tiếng lách tách ở tủ điện hoặc inverter thì đưa người ra ngoài, ngắt cầu dao tổng nếu làm được an toàn, gọi 114. Với homestay, dán hướng dẫn ngắn gọn cho nhân viên biết cầu dao tổng ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà gần biển có lắp điện mặt trời được không?
Được, nhưng cần chọn vật liệu chịu muối cho khung, ốc vít, kẹp, đặt tủ điện và inverter ở chỗ khuất gió biển, và kiểm định kỳ dày hơn. Làm như nhà trong đất liền thì ốc vít và tủ điện thường gỉ sau vài năm.
Vì sao khung pin gần biển có bột trắng ở chỗ ốc?
Thường là dấu hiệu ăn mòn ở chỗ nhôm tiếp xúc với thép khác loại trong không khí ẩm muối. Cần đệm cách giữa hai kim loại và dùng ốc vít đúng loại. Gọi đơn vị lắp đặt kiểm và thay trước khi mối nối yếu đi.
Ốc inox có bị gỉ gần biển không?
Có thể, vì có nhiều loại thép không gỉ, loại thông thường vẫn lấm tấm gỉ trong hơi muối nặng. Hỏi đơn vị lắp đặt loại cụ thể họ dùng, yêu cầu ghi vào báo giá, và nhìn túi ốc ngày lắp.
Inverter đặt ngoài trời ở nhà gần biển có sao không?
Hơi muối lọt vào làm gỉ tiếp điểm và bảng mạch, rút ngắn tuổi thọ. Nên đặt trong nhà hoặc khoang có mái che ở phía khuất gió, thông thoáng, tránh nắng chiều. Hỏi đơn vị lắp đặt và đọc hướng dẫn lắp đặt của hãng sản xuất.
Bao lâu nên rửa tấm pin ở vùng biển?
Tuỳ mùa mưa hay khô và mức gió. Mùa khô kéo dài có khi cần rửa bằng nước ngọt vài tuần một lần nếu sản lượng tụt rõ. Rửa sáng sớm hoặc chiều muộn, nước ngọt, chổi mềm, việc trên mái để thợ có dây an toàn làm.
Bảo hành có chịu gỉ khung do hơi muối không?
Tuỳ hãng và đơn vị lắp đặt; nhiều bảo hành có điều kiện riêng cho môi trường biển hoặc chỉ áp dụng khi dùng đúng phụ kiện kèm theo. Hỏi rõ trước khi ký và giữ lại báo giá có ghi loại vật liệu.