Chân đế máy nước nóng năng lượng mặt trời chống được bão khi đủ ba điều: chân bắt bulông xuống phần sàn hoặc dầm chịu lực (không chỉ đặt kê hay bắt vào lớp vữa mỏng), có thêm dây cáp neo chéo xuống điểm chắc khi nhà ở vùng gió lớn, và khung cùng ốc vít chịu được gỉ ở môi trường của nhà mình. Máy bị lật trong bão phần lớn không phải vì gió quá mạnh, mà vì chân chỉ bắt vào gạch lát hoặc ốc đã gỉ mục từ mùa trước.
Ví dụ giả định: nhà anh Phúc ở một phường ven biển Đà Nẵng, nhà hai tầng mái bằng, cách biển chừng một cây số, cả nhà bốn người. Máy nước nóng cũ lắp sáu năm, khung thép sơn, mùa bão năm ngoái bị gió đẩy xô lệch, vỡ năm ống, bồn trượt khỏi khung một đầu. Nay anh thay máy mới và muốn lần này chân đế làm cho ra làm. Bài đi theo các câu hỏi anh cần đặt cho thợ.
Vì sao máy nước nóng trên mái dễ bị gió lật
Một máy nước nóng loại thường là cái bồn trụ dài gần hai mét nằm trên cao, phía dưới là dàn ống xếp nghiêng như một tấm ván lớn. Ví dụ giả định, dàn mười tám ống dài một mét tám chiếm chừng hai mét vuông rưỡi đến ba mét vuông bề mặt hứng gió, chưa kể thân bồn. Gió bão giật mạnh thổi vào một mặt phẳng cỡ đó có thể tạo lực đẩy tương đương một vài trăm ký, đủ để nhấc bổng một bộ máy không được neo.
Điểm ít người để ý là trọng lượng bản thân máy khi rỗng khá nhẹ: bồn, khung, ống cộng lại chỉ chừng vài chục ký. Khi đầy nước, máy 180 lít nặng thêm khoảng một trăm tám mươi ký, nên máy đầy nước đứng vững hơn hẳn máy rỗng. Đây là lý do thợ lâu năm dặn: trước bão đừng xả cạn máy. Có nhà nghĩ xả cạn cho nhẹ, đỡ đè mái, thật ra lại làm máy dễ bay hơn.
Thứ ba là gió ở mép mái và góc nhà mạnh hơn giữa mái, vì luồng gió bị ép vòng qua cạnh nhà. Máy đặt sát lan can phía đón gió chịu lực lớn hơn máy đặt lùi vào trong. Ở nhà anh Phúc, máy cũ đặt sát mép phía biển, đúng chỗ gió đập vào trước tiên.
Nhìn lại máy cũ sau bão, thợ chỉ cho anh Phúc ba dấu vết hay gặp: hai chân phía biển bị nhổ bật lên, còn nguyên con ốc nở dính một cục vữa, nghĩa là ốc chỉ bám vào lớp vữa lát; đai giữ bồn mục chân, bồn trượt ra một đầu; và năm ống vỡ ở hàng ngoài cùng, chỗ bị chậu cây bay vào. Không có dấu vết nào cho thấy khung bị gió bẻ gãy. Nghĩa là nếu chân bắt đúng chỗ, ốc không gỉ và quanh máy được dọn gọn trước bão, máy cũ nhiều khả năng đã đứng qua được mùa bão đó.
Neo chân đế vào đâu: bốn cách và chỗ dùng
Bulông nở hoặc bulông cấy keo vào sàn bê tông. Cách phổ biến cho sân thượng mái bằng. Lỗ khoan phải xuyên qua lớp gạch lát và lớp vữa xuống tới bê tông sàn; bắt vào gạch lát thì vài mùa mưa là gạch bong, chân lỏng. Thợ có nghề khoan thử một lỗ, nhìn bột khoan đổi màu từ đỏ gạch sang xám bê tông mới yên tâm.
Đế bê tông đúc riêng. Với sân thượng đã chống thấm kỹ, chủ nhà ngại khoan, thợ có thể đúc bốn khối đế bê tông có sẵn bulông chờ đặt lên mặt sàn. Cách này nặng hơn nhiều nên đặc biệt cần hỏi đơn vị khảo sát hoặc kỹ sư kết cấu xem sàn có chịu thêm tải ấy không.
Dây cáp neo chéo. Ở vùng ven biển miền Trung, nhà trên đồi gió hoặc tầng cao trống trải, nên có thêm hai tới bốn sợi cáp thép chéo từ đỉnh khung xuống điểm neo chắc, có tăng đơ để chỉnh độ căng. Cáp làm khung không rung lắc, chia lực bớt cho bulông chân.
Mái tôn: bắt vào xà gồ, không bắt vào tôn. Tôn chỉ là tấm lợp mỏng; chân máy phải bắt xuyên xuống xà gồ thép hoặc gỗ phía dưới, vít có gioăng cao su chống dột. Mái tôn xà gồ thưa, cũ, nên hỏi kỹ sư hoặc đơn vị khảo sát có cần gia cố không.
Nhà gần biển: chống gỉ khung và ốc vít
Gió biển mang hơi muối, bám lên khung và ốc vít, ngấm vào mọi chỗ trầy xước. Khung máy cũ nhà anh Phúc mục chân trước tiên ở chỗ ốc bắt sàn, nơi nước mưa đọng lại. Bảng dưới so các lựa chọn hay gặp, chỉ để biết mà hỏi:
| Vật liệu | Ở xa biển | Gần biển, hơi muối | Chỗ cần để ý |
|---|---|---|---|
| Thép sơn thường | Dùng được vài năm nếu sơn dặm định kỳ | Gỉ nhanh, nhất là chân và mối hàn | Mối hàn và chỗ khoan không có sơn |
| Thép mạ kẽm nhúng nóng | Bền | Khá bền | Chỗ cắt, khoan sau khi mạ phải sơn chống gỉ lại |
| Inox | Bền | Bền hơn, tuỳ loại inox | Hỏi loại inox dùng cho ngoài trời gần biển |
| Ốc vít mạ thường | Tạm được | Gỉ mục sau một hai mùa | Đòi ốc inox hoặc mạ kẽm nhúng nóng |
Câu nên hỏi: "Anh cho em hỏi khung này mạ kẽm nhúng nóng hay chỉ sơn, ốc bắt chân là inox hay ốc thường?", và "Chỗ nào anh cắt khung tại chỗ thì có sơn chống gỉ lại không?". Ốc thường gỉ trước, khung tốt mấy cũng đứng trên mấy con ốc mục. Khung chạm trực tiếp lên bê tông ẩm cũng gỉ nhanh, nên kê đệm cao su hoặc nhựa dưới chân.
Khoan sàn sân thượng mà không làm thấm trần tầng dưới
Mỗi lỗ bulông xuyên qua lớp chống thấm của sân thượng là một đường cho nước mưa đi xuống. Nhiều nhà lắp máy xong vài tháng thấy vệt ố trên trần phòng ngủ tầng dưới, đúng vị trí chân máy, mà không nghĩ hai chuyện liên quan nhau. Ở các tỉnh mưa nhiều như Đà Nẵng hay Huế, chuyện này hiện ra ngay sau mùa mưa đầu.
Cách làm cẩn thận: thợ thổi sạch bụi trong lỗ, bơm keo chống thấm vào lỗ trước khi đóng bulông, rồi quét thêm một lớp chống thấm quanh chân sau khi siết. Chân khung không nên nằm ở chỗ trũng đọng nước, vì vừa thấm vừa gỉ. Nếu sân thượng mới làm chống thấm, nên cho đơn vị chống thấm biết trước vị trí khoan để họ xử lý điểm đó.
Câu hỏi mẫu: "Anh khoan xuống sàn thì có bơm keo chống thấm vào lỗ không, có quét lại quanh chân không?". Câu này thợ ẩu hay đáp "không sao đâu chị", thợ có nghề sẽ chỉ cho xem tuýp keo mang theo. Tự kiểm sau trận mưa lớn đầu tiên: lên trần tầng dưới nhìn đúng vị trí chân máy, có vệt ẩm thì báo ngay khi còn bảo hành. Vệt ẩm phát hiện sớm chỉ cần bơm keo lại chân bulông; để qua một mùa mưa thì nước đã ngấm vào sàn, lúc đó phải đục lớp lát quanh chân, xử lý chống thấm cả một mảng, tốn hơn nhiều lần.
Khung kim loại trên mái có cần nối đất chống sét không
Máy nước nóng thường là vật kim loại cao nhất trên sân thượng, cạnh đó lại có bình phụ điện nối dây vào nhà. Sét đánh trực tiếp vào máy không thường gặp, nhưng những nhà nhô cao hơn xung quanh, nhà trên đồi, nhà ở vùng nhiều giông sét thì nên tính tới. Nguyên tắc chung: khung kim loại và vỏ bình phụ điện nên được nối với hệ tiếp địa của nhà, và nếu nhà đã có kim thu sét thì máy nên nằm trong vùng được che chắn của kim đó.
Đây là việc của thợ điện có chuyên môn, chủ nhà không tự kéo dây hay tự đóng cọc. Phần của chủ nhà là hỏi đúng: "Nhà em có cột thu sét rồi, máy đặt ở đây có nằm trong vùng bảo vệ không anh?", "Khung máy với vỏ bình phụ có nối dây tiếp địa chưa, nối vào đâu?". Nếu chưa có hệ tiếp địa, nhờ thợ điện báo cách làm và chi phí; chi phí chỉ là tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị.
Một dấu hiệu nên để ý: sau giông sét, aptomat bình phụ điện nhảy, hoặc ống chân không vỡ mà không có vật gì rơi. Khi đó không tự lên mái kiểm; ngắt aptomat bình phụ điện nếu thao tác ở tủ điện trong nhà an toàn, rồi gọi thợ.
Trước và sau mùa bão: việc chủ nhà làm ở dưới đất
Không ai nên lên mái khi trời đã nổi gió. Phần dưới đây làm từ trước vài ngày, đứng ở sân thượng có lan can hoặc nhìn từ cửa tum, phần cao hơn để thợ có dây an toàn, mũ và người giữ thang.
- Đầu mùa bão: nhờ thợ kiểm siết lại bulông chân, độ căng dây cáp, đai giữ bồn, thay ốc gỉ. Đây là lần kiểm đáng tiền nhất trong năm.
- Khi có tin bão: không xả nước máy; dọn chậu cây, tấm tôn lẻ, đồ phơi quanh máy vì đó là thứ bay vào làm vỡ ống.
- Ngắt aptomat bình phụ điện trước khi bão vào, tránh trường hợp máy hư hỏng mà điện vẫn cấp.
- Sau bão, chờ trời yên hẳn mới lên sân thượng. Nhìn từ chỗ đứng an toàn: khung có lệch, bồn có trượt, ống có vỡ, dưới khay đỡ có mảnh thuỷ tinh không.
- Ống vỡ thì khoá van cấp nước vào máy nếu với tới được ở chỗ an toàn, báo thợ thay. Không dùng tay không nhặt mảnh thuỷ tinh, mảnh ống chân không rất sắc.
- Ghi lại ngày bão, hư hỏng gì, ảnh chụp; để làm việc với bảo hành và để biết chỗ yếu cho lần sau.
Một mẹo của thợ miền Trung: chụp ảnh chân đế và dây neo vào đầu mỗi mùa bão, cùng góc máy. So ảnh năm này với năm trước sẽ thấy rõ chỗ gỉ lan, cáp chùng, đai lỏng mà mắt nhìn hằng ngày không nhận ra.
Câu hỏi thường gặp
Trước bão có nên xả hết nước trong máy nước nóng năng lượng mặt trời không?
Không nên. Máy đầy nước nặng hơn nhiều nên đứng vững hơn trước gió, còn máy rỗng rất nhẹ và dễ bị gió nhấc lên. Chỉ nên ngắt aptomat bình phụ điện và dọn đồ quanh máy trước khi bão vào.
Chân máy nước nóng bắt vào gạch lát sân thượng có được không?
Không chắc. Gạch lát và lớp vữa bên dưới dễ bong sau vài mùa mưa, chân máy sẽ lỏng. Bulông phải xuyên xuống bê tông sàn hoặc bắt vào dầm; với mái tôn thì bắt vào xà gồ chứ không bắt vào tấm tôn.
Nhà gần biển nên chọn khung máy nước nóng loại gì?
Nên chọn khung mạ kẽm nhúng nóng hoặc inox loại dùng ngoài trời gần biển, ốc vít cũng phải inox hoặc mạ kẽm nhúng nóng. Chỗ cắt, khoan tại chỗ cần sơn chống gỉ lại. Ốc thường gỉ trước và kéo theo cả chân khung.
Có cần dây cáp neo cho máy nước nóng trên mái không?
Ở vùng ven biển, nhà trên đồi hay tầng cao trống trải thì nên có thêm cáp neo chéo có tăng đơ. Cáp giúp khung không rung lắc và chia bớt lực cho bulông chân. Nhà trong phố kín gió có thể không cần, hỏi thợ khảo sát cụ thể.
Khoan sàn lắp máy nước nóng có làm thấm trần không?
Có thể, nếu thợ không xử lý lỗ khoan. Cách làm đúng là bơm keo chống thấm vào lỗ trước khi đóng bulông và quét chống thấm quanh chân. Sau trận mưa lớn đầu tiên, nhìn trần tầng dưới đúng chỗ chân máy để phát hiện sớm.
Máy nước nóng trên mái có cần chống sét không?
Nhà nhô cao hơn xung quanh hoặc ở vùng nhiều giông sét thì nên nối khung và vỏ bình phụ điện vào hệ tiếp địa, và để máy nằm trong vùng bảo vệ của kim thu sét nếu có. Việc này do thợ điện có chuyên môn làm, chủ nhà chỉ hỏi và kiểm.