Máy không áp lực rẻ hơn và đủ dùng khi phòng tắm nằm thấp hơn bồn từ hai ba tầng trở lên; máy áp lực đáng tiền khi nhà muốn nước nóng chảy mạnh ở mọi tầng, kể cả tầng sát mái, hoặc dùng sen cây, vòi trộn nhiệt cần áp đều. Máy không áp lực có thể thêm bơm tăng áp chịu nhiệt ở đường nước ra, nhưng tuyệt đối không bơm đẩy nước vào bồn của nó. Chọn loại nào là chọn theo chỗ đặt phòng tắm và cách nhà muốn tắm, không theo lời "máy áp lực cao cấp hơn".
Ví dụ giả định trong bài là nhà phố bốn tầng ở một phường của Thành phố Hồ Chí Minh, có phòng tắm ở tầng hai, tầng ba và tầng bốn. Máy cũ không áp lực đặt trên sân thượng: tầng hai nước mạnh, tầng ba tạm được, tầng bốn chảy như rót nước từ ấm. Chủ nhà đang được chào hai hướng: thay máy áp lực, hoặc giữ máy cũ và gắn bơm.
Vì sao tầng trên cùng nước yếu: chuyện của cột nước
Máy không áp lực có bồn hở: trên đỉnh bồn có một ống thông hơi mở ra ngoài trời, nên áp lực trong bồn chỉ bằng sức nặng của chính cột nước. Nước nóng chảy xuống phòng tắm hoàn toàn nhờ độ cao. Cách nhớ dễ nhất: cứ mỗi mét chênh cao giữa đáy bồn và đầu vòi sen thì áp lực tăng thêm khoảng một phần mười bar, tức khoảng một phần mười áp lực của một vòi nước máy bình thường.
Với nhà ví dụ, mỗi tầng cao khoảng 3,5 mét. Đầu vòi sen tầng hai thấp hơn đáy bồn chừng tám mét, nước chảy mạnh. Tầng ba thấp hơn khoảng bốn mét rưỡi, tạm ổn. Tầng bốn ngay dưới sân thượng, đầu sen chỉ thấp hơn đáy bồn hơn một mét, áp lực chưa tới một phần mười bar, nên nước chỉ rót ra. Cộng thêm đường ống dài, nhiều co nối và một bát sen to thì gần như không chảy.
Máy áp lực thì khác: bồn kín, chịu được áp lực của nước máy hoặc của bơm tăng áp theo đúng mức hãng sản xuất ghi, nên nước nóng ra mạnh như nước lạnh ở mọi tầng. Bồn kín phải có van an toàn, tự xả bớt nước khi áp lực hay nhiệt độ trong bồn vượt mức, và đường xả ấy phải được dẫn tới chỗ thoát nước.
Bảng ví dụ giả định: áp lực ở từng tầng của nhà bốn tầng
Số dưới đây làm tròn, chỉ để thấy chênh lệch giữa các tầng, chưa tính mất áp qua đường ống:
| Vị trí vòi sen | Chênh cao so với đáy bồn | Áp lực gần đúng | Cảm giác khi tắm |
|---|---|---|---|
| Tầng hai | Khoảng 8 mét | Khoảng 0,8 bar | Mạnh, dễ chịu |
| Tầng ba | Khoảng 4,5 mét | Khoảng 0,45 bar | Tạm được với bát sen nhỏ |
| Tầng bốn, sát sân thượng | Khoảng 1,2 mét | Khoảng 0,12 bar | Rất yếu, sen cây gần như không chảy |
| Bếp tầng một | Khoảng 13 mét | Khoảng 1,3 bar | Mạnh |
Khi đọc bảng, nhớ rằng vòi trộn nóng lạnh làm việc tốt nhất khi hai đường nóng và lạnh có áp lực gần bằng nhau. Nếu đường lạnh lấy từ bồn lạnh đặt cao hơn, còn đường nóng lấy từ máy đặt thấp hơn, thì tầng trên cùng sẽ luôn nghiêng về lạnh, vặn hết cỡ vẫn thấy âm ấm.
Bếp tầng một thì ngược lại: áp lực nước nóng mạnh nhưng đường ống từ sân thượng xuống dài hơn mười mét, mỗi lần mở vòi phải xả hết phần nước nguội nằm trong ống mới tới nước nóng. Nếu bếp chỉ rửa bát vài lần mỗi ngày, nhiều nhà bỏ hẳn đường nước nóng xuống bếp, để dành nước nóng cho các phòng tắm ở trên.
Giữ máy không áp lực và thêm bơm: làm sao cho đúng
Nếu chỉ một phòng tắm sát mái bị yếu, nhiều nhà giữ máy không áp lực và gắn một bơm tăng áp ở đường nước nóng ra khỏi máy, trước khi xuống tầng bốn. Bơm phải là loại chịu được nước nóng, vì nước trong bồn mùa hè có thể rất nóng; bơm nước lạnh thông thường gặp nước nóng sẽ nhanh hỏng phớt. Bơm có rơ le áp hoặc cảm biến dòng chảy để chỉ chạy khi có người mở vòi.
Điều thợ lâu năm luôn dặn: không bao giờ lắp bơm đẩy nước vào bồn của máy không áp lực, hoặc nối thẳng bồn đó vào đường nước máy có áp. Bồn hở và các gioăng cổ ống chỉ chịu được cột nước nhỏ; bị ép áp lực thì bung gioăng, rò nước ở cổ ống, có khi phồng bồn.
Thêm bơm ở đường nóng mà không tăng áp đường lạnh tương ứng thì vòi trộn mất cân bằng: nước nóng có thể bị đẩy ngược sang đường lạnh qua vòi trộn, làm cả nhà thấy nước lạnh tự dưng ấm. Vì vậy người lắp thường tăng áp cả hai đường cho tầng đó, hoặc dùng một bơm cho cả hai qua bố trí phù hợp. Đấu điện cho bơm là việc của thợ, có aptomat chống giật và dây tiếp địa. Bơm tăng áp loại chịu nhiệt cho gia đình thường từ vài triệu đồng, tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị.
Chọn máy áp lực: được gì và phải chịu gì
Máy áp lực thường đi với ống nhiệt hoặc tấm phẳng, cùng một bồn kín dày hơn. Được: nước mạnh đều ở mọi tầng, dùng được sen cây, vòi trộn ổn nhiệt, máy có thể đặt ngang hoặc thấp hơn bồn nước lạnh vì nước cấp vào bằng áp của đường nước máy hoặc bơm. Ở nhà ống, điều này gỡ luôn bài toán bồn lạnh phải cao hơn bồn nóng.
Phải chịu: giá cao hơn máy không áp lực cùng dung tích, thường cao hơn một khoảng đáng kể; đây là mức tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị. Có thêm van an toàn, van một chiều, có nơi cần bình giãn nở nhỏ, mỗi thứ là một chỗ phải kiểm. Nếu nhà dùng nước giếng nhiều cặn, cặn trong bồn kín khó súc hơn bồn hở.
Một chi tiết hay bị lờ đi: van an toàn của bồn kín thỉnh thoảng nhỏ giọt vào trưa nắng là bình thường, nhưng nếu đường xả của van bị bịt, hoặc dẫn ra chỗ người đứng, thì nước rất nóng có thể phun vào người. Đường xả phải dẫn xuống chỗ thoát, không ai bịt lại cho "khỏi tốn nước".
Chọn theo nhà mình: bốn bước tự làm trước khi gặp người bán
Không cần đo đạc phức tạp, chỉ cần một cuộn thước và một tờ giấy trắng:
- Vẽ mặt cắt nhà theo tầng, đánh dấu vị trí đáy bồn trên sân thượng và đầu vòi sen của từng phòng tắm. Ghi chênh cao gần đúng, mỗi tầng tính khoảng ba mét rưỡi nếu không đo được.
- Đánh dấu phòng tắm nào dùng nhiều nhất, ai tắm ở đó, có dùng sen cây hay bồn tắm không. Phòng tắm của khách hay phòng ít dùng thì không cần tính chuyện tăng áp.
- Nếu chỉ một phòng tắm sát mái bị yếu và phòng đó ít dùng, máy không áp lực là đủ; nếu phòng đó dùng hằng ngày, tính bơm chịu nhiệt cho tầng đó.
- Nếu nhiều phòng sát mái, nhà muốn sen cây ở mọi tầng, hoặc sân thượng không đặt được bồn lạnh cao hơn máy, đưa máy áp lực vào danh sách so giá.
- Mang tờ giấy đó đi hỏi ít nhất hai người bán, xem mỗi người đề xuất gì và vì sao.
Làm bốn bước này trước giúp bạn không bị kéo theo lời chào "máy áp lực đời mới". Nhiều nhà ba tầng với phòng tắm ở tầng một, tầng hai chạy máy không áp lực rất ổn suốt nhiều năm, chẳng cần bơm gì.
Câu hỏi mẫu để hỏi người bán khi chọn giữa hai kiểu
Đem bản vẽ tay vị trí các phòng tắm theo tầng, hỏi những câu này:
- "Máy này là bồn hở hay bồn kín, chịu được áp lực bao nhiêu, nối thẳng nước máy được không anh?"
- "Phòng tắm tầng bốn nhà em sát sân thượng, giữ máy cũ gắn bơm có ổn không hay phải đổi máy áp lực?"
- "Bơm anh định gắn có chịu nước nóng không, gắn ở đầu ra hay đầu vào, đường lạnh có tăng áp theo không?"
- "Van an toàn của bồn xả ra đâu, có ống dẫn xuống chỗ thoát không, nhỏ giọt bao nhiêu là bình thường?"
- "Máy áp lực này bồn dày bao nhiêu, bảo hành bồn bao lâu, có cần bình giãn nở không?"
Câu trả lời "máy nào cũng gắn bơm được hết" là dấu hiệu nên hỏi tiếp, vì bơm đẩy vào bồn hở là sai từ gốc. Người bán hiểu việc thường hỏi ngược lại bạn: phòng tắm nào dùng nhiều, ai tắm, có dùng sen cây không, nhà dùng nước máy hay nước giếng.
Hay làm và nên làm khi nước nóng yếu
Những lối tắt dưới đây đều để lại hậu quả:
| Hay làm | Vì sao hỏng | Nên làm |
|---|---|---|
| Nối bồn hở thẳng vào đường nước máy cho mạnh | Bồn và gioăng bị ép áp, rò, có khi phồng bồn | Chỉ dùng bồn kín chịu áp cho kiểu nối này |
| Gắn bơm nước lạnh thường vào đường nóng | Phớt bơm hỏng nhanh vì nước nóng | Dùng bơm chịu nhiệt |
| Chỉ tăng áp đường nóng | Vòi trộn mất cân bằng, nước nóng lẫn sang đường lạnh | Tăng áp cả hai đường cho tầng đó |
| Bịt đường xả van an toàn | Mất cơ chế xả khi quá áp, nguy hiểm | Dẫn đường xả xuống chỗ thoát |
| Đổi máy áp lực cho cả nhà chỉ vì một phòng yếu | Tốn tiền khi bơm là đủ | Tính theo vị trí phòng tắm và cách dùng |
Sau khi lắp, mỗi tầng mở vòi nóng hết cỡ, hứng vào xô mười lít và bấm giờ, ghi lại số giây. Làm lại sau một tháng: số giây tăng dần là có cặn trong đường ống hoặc lưới lọc ở bơm đang bẩn. Kiểm thêm xem vòi lạnh có lúc nào tự ấm lên không.
Bơm tăng áp chạy liên tục cả khi không ai mở vòi, hoặc bật tắt lặp đi lặp lại vài giây một lần, là dấu hiệu có rò ở đâu đó trên đường ống hoặc rơ le áp chỉnh sai. Ghi lại và báo thợ, đừng tự mở bơm ra chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Máy nước nóng mặt trời áp lực khác không áp lực ở chỗ nào?
Máy không áp lực có bồn hở, nước chảy xuống nhờ độ cao nên tầng sát mái yếu. Máy áp lực có bồn kín chịu được áp của nước máy hoặc bơm, nước ra mạnh đều mọi tầng nhưng giá cao hơn và cần van an toàn.
Máy không áp lực có gắn bơm tăng áp được không?
Được, nhưng chỉ gắn bơm chịu nhiệt ở đường nước nóng ra khỏi máy, không bơm đẩy nước vào bồn. Nên tăng áp cả đường lạnh tương ứng để vòi trộn cân bằng. Đấu điện cho bơm là việc của thợ.
Vì sao phòng tắm tầng trên cùng nước nóng chảy yếu?
Vì đầu vòi sen chỉ thấp hơn đáy bồn khoảng một mét, mỗi mét chênh cao chỉ tạo khoảng một phần mười bar. Đường ống dài và bát sen to càng làm yếu thêm. Muốn mạnh phải có bơm hoặc máy chạy áp lực.
Có nên nối máy năng lượng mặt trời thẳng vào nước máy không?
Chỉ được nếu máy là loại bồn kín chịu áp theo thông số hãng ghi. Bồn hở loại thường mà nối thẳng nước máy có áp sẽ bị ép, gioăng cổ ống rò và bồn có thể phồng. Hỏi rõ loại bồn trước khi nối.
Van an toàn của máy áp lực nhỏ giọt có sao không?
Nhỏ giọt vào trưa nắng khi nước nóng nở ra thường là bình thường. Nếu xả liên tục cả ngày thì báo thợ kiểm. Đường xả phải dẫn xuống chỗ thoát, không bịt lại vì nước xả có thể rất nóng.
Nhà ba tầng có cần máy áp lực không?
Thường không cần nếu phòng tắm ở tầng một và tầng hai, cách đáy bồn vài tầng. Nếu phòng tắm chính nằm sát sân thượng hoặc nhà muốn dùng sen cây mạnh thì nên tính bơm hoặc máy áp lực.