NhietNang.comNhiệt Năng
Điện mặt trời áp mái: hiểu để hỏi đúng

Điện mặt trời hoà lưới là gì: điện đi từ tấm pin qua inverter tới ổ cắm thế nào

Hệ điện mặt trời hoà lưới gồm tấm pin, inverter, tủ điện và công tơ. Giải thích đường điện đi trong nhà bằng lời thường, kèm chỗ chủ nhà nên nhìn khi nghiệm thu.

Over-the-shoulder view of a young Vietnamese technician in a steel blue work shirt pointing at a plain unmarked inverter box on a utility room wall, homeowner listening

Điện mặt trời hoà lưới là hệ mà điện từ tấm pin trên mái được inverter đổi thành điện xoay chiều giống hệt điện lưới, rồi nhập chung vào đường điện của nhà: thiết bị nào đang chạy sẽ dùng điện mặt trời trước, thiếu thì lấy thêm từ lưới, dư thì hoặc phát lên lưới, hoặc bị inverter tự giảm bớt tuỳ cách cài đặt. Hệ hoà lưới thường không có pin, nên nó chỉ chạy khi có nắng và khi lưới điện đang có điện.

Hiểu đường đi của dòng điện giúp bạn nghe nhà thầu nói không bị ngợp, biết món nào trong báo giá làm việc gì, và biết lúc nghiệm thu nên nhìn vào đâu. Bài này đi từ mái xuống tới ổ cắm, theo một nhà ống ba tầng giả định ở phường Hoàng Mai, Hà Nội, mái bằng sân thượng, lắp hệ khoảng 5 kWp.

Từ tấm pin xuống tới hộp inverter: điện một chiều

Mỗi tấm pin khi có nắng sinh ra điện một chiều, giống điện từ cục pin đèn pin nhưng lớn hơn rất nhiều. Các tấm được nối tiếp với nhau thành một chuỗi, giống như xếp pin nối đầu đuôi trong đèn pin, nên điện áp cộng dồn lên. Một chuỗi mười tấm có thể tới vài trăm vôn điện một chiều. Đây là điểm nhiều chủ nhà không biết: dây từ mái xuống, kể cả lúc trời chỉ hơi sáng, đã mang điện áp đủ gây nguy hiểm.

Điện một chiều có một tính chất khó chịu là khi bị hở mạch hay tuột đầu nối, tia lửa không tự tắt nhanh như điện xoay chiều. Vì vậy đầu nối giữa các tấm phải đúng chủng loại, bấm bằng kìm chuyên dụng, cắm khít, và dây đi trong ống hoặc máng có nắp. Thợ lâu năm hay than nhất là kiểu đầu nối của hai loại khác nhau cắm lẫn vào nhau: lúc mới vẫn chạy, vài mùa nắng sau đầu nối nóng lên, chảy nhựa.

Chủ nhà không tự chạm, tự rút, tự nối bất kỳ đầu nào ở phần này. Việc của bạn là nhìn bằng mắt khi nghiệm thu: dây có đi trong ống không, ống có kẹp chắc không, chỗ dây chui qua tường hay sàn có được bịt kín chống nước và chống chuột không, và có công tắc cắt điện một chiều gần inverter không.

Inverter làm gì và vì sao nó phải nghe lưới điện

Inverter là cái hộp treo tường mà nhà thầu hay gọi là "bộ hoà lưới" hoặc "biến tần". Nó làm hai việc. Thứ nhất, đổi điện một chiều từ mái thành điện xoay chiều 220 vôn, đúng tần số như điện lưới, để quạt, tủ lạnh, điều hoà dùng được. Thứ hai, nó liên tục dò điện lưới để chạy theo nhịp của lưới: điện lưới lên xuống thế nào, inverter bám theo thế ấy, như người chạy bộ chạy cùng nhịp với người bên cạnh.

Chính vì phải bám theo lưới nên hệ hoà lưới không có lưới là không chạy. Khi mất điện, inverter mất nhịp để bám và tự ngắt trong tích tắc. Việc này có chủ đích: nó ngăn điện từ mái nhà bạn chạy ngược ra đường dây trong lúc thợ điện lực đang sửa. Khi lưới có điện trở lại, inverter đợi lưới ổn định một lúc, thường vài phút, rồi mới tự chạy lại. Chủ nhà hay tưởng hệ hỏng vì thấy sau khi có điện mà hệ vẫn đứng yên một lúc, thật ra đó là nó đang chờ.

Inverter là món trong hệ dễ nóng nhất. Treo chỗ nắng chiều rọi thẳng, hoặc nhét vào góc kín không có gió, thì vào trưa hè nó tự giảm công suất để bảo vệ mình. Đây là chi tiết đáng để ý ngay từ lúc nhà thầu chọn chỗ treo: hỏi họ chỗ đó có bóng mát buổi chiều không, có khoảng trống quanh hộp để thoát nhiệt không.

Tủ điện, aptomat và chỗ nhập vào đường điện nhà

Từ inverter, điện xoay chiều đi qua một tủ điện nhỏ rồi mới nhập vào đường điện của nhà. Trong tủ đó thường có:

  • Aptomat phía xoay chiều: aptomat là cầu dao tự động, tự nhảy khi quá tải hay chập. Đây là cái dùng để ngắt hệ khỏi đường điện nhà khi cần sửa chữa.
  • Thiết bị chống sét lan truyền: hộp nhỏ giúp giảm hư hại khi sét đánh gần làm điện áp vọt lên. Nó không phải cột thu lôi, và cần tiếp địa đúng mới có tác dụng.
  • Dây tiếp địa: dây nối khung pin, vỏ inverter, vỏ tủ xuống cọc đất. Khi nghiệm thu, hỏi thợ cọc tiếp địa đóng ở đâu và đã đo chưa.
  • Chỗ nhập: thường là sau công tơ, ở tủ điện tổng của nhà. Từ đây điện mặt trời và điện lưới gặp nhau, thiết bị trong nhà không phân biệt được điện nào là điện nào.
  • Thiết bị đo ở đầu nhà: với hệ cài đặt không phát lên lưới, có thêm một bộ đo nhỏ kẹp ở dây tổng để inverter biết nhà đang dùng bao nhiêu mà giảm công suất cho vừa.

Nhà ống thường dồn cả tủ điện vào gầm cầu thang tầng một. Nếu nhà thầu muốn đặt inverter và tủ điện mặt trời cạnh đó, hỏi kỹ lối thoát hiểm có bị chắn không, có bị ẩm khi lau nhà không. Đặt ở sân thượng có mái che, gần dàn pin, thường làm dây một chiều ngắn hơn, nhưng phải che nắng mưa cho tủ.

Công tơ ghi gì khi nhà có điện mặt trời

Công tơ của điện lực chỉ ghi phần điện đi qua nó. Khi nhà đang dùng 2 kW mà mái làm ra 3 kW, phần 2 kW được dùng ngay trong nhà, không đi qua công tơ, và phần dư 1 kW nếu được phép phát sẽ chạy ngược ra ngoài. Công tơ thường một chiều không được thiết kế để ghi đúng chiều ngược này; đó là lý do muốn phát lên lưới thì phải làm thủ tục và điện lực thay loại công tơ hai chiều, ghi riêng điện mua vào và điện phát ra.

Quy định về việc có được phát lên lưới hay không, thủ tục ra sao, có tính tiền phần phát đi hay không thay đổi theo từng thời kỳ. Đừng nghe ai nói chắc chắn chuyện này qua lời truyền miệng; hỏi thẳng điện lực địa phương về quy định hiện hành và yêu cầu nhà thầu làm đúng theo đó ngay từ khi lắp.

Có một điều chủ nhà nên biết để khỏi hoảng: tháng đầu sau khi lắp, hoá đơn có thể không giảm như mong đợi nếu hệ đang được cài chế độ không phát lên lưới và nhà vắng ban ngày. Inverter khi đó chỉ chạy bằng đúng mức nhà đang dùng, phần nắng còn lại bị bỏ qua. Đây không phải hỏng, mà là cách hệ được cài đặt.

Một ngày của hệ hoà lưới, từ sáng sớm tới tối

Sáng sớm khoảng sáu giờ, trời đã sáng nhưng nắng còn yếu, điện áp từ chuỗi tấm pin lên dần. Khi đủ ngưỡng, inverter thức dậy, kiểm tra lưới, rồi bắt đầu đưa điện vào nhà, lúc đầu chỉ vài trăm oát. Nhà ống ở Hoàng Mai trong ví dụ giả định lúc này đang đun nước, bật quạt, nên dùng hết sạch phần điện nhỏ đó và vẫn phải lấy thêm từ lưới.

Từ chín giờ tới ba giờ chiều là lúc hệ làm ra nhiều nhất. Nếu cả nhà đi vắng, chỉ còn tủ lạnh chạy, thì phần lớn điện lúc này là dư. Hệ cài đặt phát lên lưới thì phần dư chạy ra ngoài qua công tơ; hệ cài không phát thì inverter tự hạ công suất xuống bằng đúng mức tủ lạnh đang dùng. Ai mở ứng dụng theo dõi lúc này hay ngạc nhiên vì trời nắng gắt mà công suất chỉ vài trăm oát, đó chính là lý do.

Cuối chiều nắng yếu dần, sản lượng tụt, nhà bắt đầu lấy điện lưới nhiều hơn. Sau khi tắt nắng, inverter tự ngủ, cả tối nhà chạy hoàn toàn bằng điện lưới như trước khi lắp. Hiểu được nhịp một ngày này, bạn sẽ thấy vì sao các việc như giặt giũ, bơm nước, nấu cơm hẹn giờ dời sang buổi trưa lại giúp hệ có ích hơn mà không cần mua thêm gì.

Câu hỏi để hỏi thợ khi họ đi dây

Về dây trên mái. "Anh cho em hỏi dây từ mái xuống đi trong ống gì, chỗ chui qua sàn anh bịt chống nước thế nào?"

Về chỗ ngắt khẩn cấp. "Khi cần cắt hệ, nhà em gạt cái nào trước, cái nào sau? Anh dán giúp em thứ tự lên cửa tủ được không?" Thứ tự ngắt do thợ chỉ dẫn và ghi lại, chủ nhà chỉ gạt aptomat đã được chỉ, không mở nắp inverter.

Về tiếp địa. "Cọc tiếp địa anh đóng ở đâu, có đo điện trở đất không, đo ra bao nhiêu thì đạt?"

Về chỗ treo inverter. "Chỗ này chiều có bị nắng rọi không? Treo vậy mùa hè nó có tự giảm công suất không anh?"

Về sơ đồ. "Anh vẽ giúp em sơ đồ đấu nối, ghi chỗ đặt từng aptomat để sau này thợ khác tới sửa còn biết." Một tờ sơ đồ dán trong tủ điện tiết kiệm rất nhiều thời gian cho người đến sau.

Những gì không cần mua thêm và cách tự kiểm sau khi lắp

Hệ hoà lưới gia đình đơn giản hơn nhiều người tưởng. Một số món hay được chào thêm mà nhà bình thường chưa cần:

Được chào thêmCó cần không
Ổn áp riêng cho inverterThường không; inverter tự dò điện áp lưới, hỏi nhà thầu vì sao họ đề xuất
Pin lưu trữ "cho chắc"Chỉ khi nhà hay mất điện hoặc dùng nhiều điện tối và chấp nhận chi phí, chỗ đặt an toàn
Màn hình theo dõi gắn tườngỨng dụng theo dõi của hệ trên điện thoại thường đủ
Thay toàn bộ dây điện trong nhàKhông cần nếu tủ điện và dây tổng còn tốt; nhờ thợ kiểm phần dây tổng là đủ

Sau khi lắp, trong một đến bốn tuần, bạn tự kiểm bằng mắt và sổ ghi: buổi trưa nắng, đèn trạng thái trên inverter sáng bình thường như thợ đã chỉ; sờ lưng bàn tay gần vỏ inverter (không chạm) thấy ấm là bình thường, nóng hầm hập thì báo thợ; ghi sản lượng ngày trên ứng dụng, ngày nắng tốt phải cao hơn hẳn ngày âm u. Không mở nắp inverter, không rút đầu nối trên mái; mọi thứ bất thường gọi đơn vị lắp đặt.

Câu hỏi thường gặp

Hệ điện mặt trời hoà lưới có cần pin không?

Không bắt buộc. Hệ hoà lưới cơ bản không có pin, dùng điện mặt trời trực tiếp khi có nắng và lấy thêm từ lưới khi thiếu. Pin chỉ cần khi nhà muốn có điện lúc mất lưới hoặc muốn để dành điện trưa cho buổi tối, và đó là một quyết định riêng.

Inverter hoà lưới đặt ở đâu là tốt?

Chỗ khô, mát, có bóng râm buổi chiều, có khoảng trống quanh hộp để thoát nhiệt và tiện cho thợ kiểm tra. Tránh phòng ngủ, tránh lối thoát hiểm và tránh chỗ nắng chiều rọi thẳng, vì inverter nóng sẽ tự giảm công suất.

Dây điện từ tấm pin xuống có nguy hiểm không?

Có. Các tấm nối tiếp tạo ra điện một chiều vài trăm vôn ngay cả khi trời chỉ hơi sáng. Chủ nhà không tự chạm, rút hay nối đầu nối; việc đó dành cho thợ có chuyên môn. Bạn chỉ cần kiểm bằng mắt rằng dây đi trong ống và được kẹp chắc.

Lắp điện mặt trời hoà lưới có phải đổi công tơ không?

Tuỳ hệ có phát lên lưới hay không và quy định hiện hành của điện lực địa phương. Muốn phát lên lưới thường phải làm thủ tục và dùng công tơ hai chiều. Hãy hỏi điện lực địa phương trước khi lắp, và yêu cầu nhà thầu làm đúng theo hướng dẫn đó.

Vì sao có điện lại rồi mà hệ điện mặt trời chưa chạy ngay?

Inverter hoà lưới chờ lưới điện ổn định một thời gian, thường vài phút, rồi mới tự hoà trở lại. Đây là cơ chế an toàn bình thường. Nếu sau khoảng nửa giờ có nắng mà vẫn không chạy, ghi lại đèn báo hoặc thông báo trên ứng dụng và gọi đơn vị lắp đặt.

Hệ hoà lưới có làm hỏng đồ điện trong nhà không?

Hệ lắp đúng thì không, vì điện ra từ inverter có cùng điện áp và tần số với điện lưới. Rủi ro nằm ở thi công ẩu: đầu nối kém, thiếu tiếp địa, thiếu chống sét. Khi nghiệm thu hãy hỏi về tiếp địa, chống sét và xin sơ đồ đấu nối.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138