NhietNang.comNhiệt Năng
Điện mặt trời áp mái: hiểu để hỏi đúng

Mất điện thì điện mặt trời có chạy không: vì sao hệ hoà lưới tự tắt khi cúp điện

Cúp điện giữa trưa nắng mà hệ điện mặt trời vẫn tắt: đó là cơ chế chống phát ngược bảo vệ thợ điện. Cách có điện khi mất lưới và những câu nên hỏi nhà thầu.

Low angle view of a small rooftop solar array on a narrow Vietnamese tube house at golden hour, a young woman in a rose dress watching from the terrace door

Hệ điện mặt trời hoà lưới không chạy khi mất điện lưới, kể cả lúc trời nắng chang chang: inverter được thiết kế để tự ngắt ngay khi lưới mất, nhằm không đẩy điện ngược ra đường dây đang có người sửa. Muốn có điện khi cúp điện thì phải có hệ hybrid kèm pin, hoặc một nguồn dự phòng riêng, và chỉ những thiết bị được nối vào nhánh dự phòng mới có điện.

Nhiều chủ nhà chỉ biết điều này vào đúng buổi trưa đầu tiên bị cúp điện sau khi lắp: nhìn lên mái thấy nắng gắt, nhìn vào nhà thấy quạt đứng, và nghĩ ngay là nhà thầu lắp sai. Bài này giải thích vì sao, khi nào thì đúng là có lỗi, và cần hỏi gì nếu nhà bạn ở vùng hay cúp điện.

Buổi trưa cúp điện ở một nhà ống phường Hải Châu

Ví dụ giả định: nhà chị Hạnh ở phường Hải Châu, Đà Nẵng, nhà ống bốn tầng, lắp hệ hoà lưới khoảng 4 kWp trên sân thượng được hai tháng. Một trưa tháng sáu, điện lực cắt điện để sửa đường dây từ chín giờ sáng tới ba giờ chiều, đã báo trước. Chị đinh ninh cả nhà vẫn có điện vì trời nắng to, còn hẹn cả thợ tới lắp máy lạnh mới. Tới chín giờ, cả nhà tắt sạch, inverter trên sân thượng đèn chuyển màu báo lỗi lưới.

Chị gọi cho đơn vị lắp đặt, được giải thích rằng đây là đúng thiết kế. Inverter hoà lưới không phải máy phát điện độc lập. Nó cần điện lưới làm "nhịp" để bám theo, và khi mất nhịp, nó phải ngắt. Ba giờ chiều có điện lại, chừng năm phút sau inverter mới tự chạy lại, sản lượng hôm đó chỉ được một phần nhỏ so với ngày thường.

Câu chuyện này không có ai làm sai. Chỗ thiếu nằm ở lúc tư vấn: chị không được nói rõ rằng mất điện thì hệ cũng tắt, và chị cũng không hỏi. Nếu biết trước, chị đã chọn hoặc chấp nhận điều đó, hoặc hỏi phương án có pin cho vài thiết bị cần thiết.

Vì sao phải tự tắt: chuyện an toàn của người sửa đường dây

Khi điện lực cắt điện để sửa, thợ đường dây làm việc với giả định là dây đã không còn điện. Nếu hàng chục mái nhà trong khu phố vẫn đẩy điện từ inverter ra dây, đường dây tưởng đã chết hoá ra vẫn có điện, và người leo cột có thể bị điện giật. Vì vậy mọi inverter hoà lưới đúng chuẩn đều có chức năng chống phát ngược khi mất lưới, người trong nghề hay gọi là chống "chạy đảo", tức không để một góc nhỏ của lưới tự chạy riêng như một hòn đảo điện.

Ngoài lý do an toàn còn lý do thiết bị. Khi lưới mất, nhà bạn và vài nhà hàng xóm nối chung một nhánh dây; nếu inverter cố cấp điện cho cả nhánh đó, nó sẽ quá tải, điện áp và tần số chập chờn, đồ điện của chính nhà bạn có thể bị ảnh hưởng. Ngắt ngay là cách đơn giản và an toàn nhất.

Cũng vì lý do này, lời chào kiểu "lắp thêm cái công tắc là mất điện vẫn dùng được điện mặt trời" mà không có pin, không có inverter hybrid, không có bộ chuyển nguồn đúng loại là lời chào nên tránh xa. Mọi cách can thiệp để inverter hoà lưới chạy khi mất lưới đều đi ngược thiết kế an toàn và là việc không ai nên làm.

Muốn có điện khi cúp: các phương án và cái giá đi kèm

Tuỳ nhà bạn mất điện thường xuyên tới đâu, có mấy cách, từ đơn giản tới phức tạp. Giá chỉ để so tương đối, là tham khảo, thay đổi theo thời điểm, khu vực và thiết bị:

Phương ánCó điện cho gìGhi chú
Bộ lưu điện nhỏ cho wifi, cameraCục phát wifi, camera, một bóng đèn, trong vài giờRẻ, đơn giản, không liên quan tới hệ mái
Đèn sạc, quạt tích điệnChiếu sáng và quạt cơ bảnRẻ nhất, hợp nhà ít khi cúp điện
Hệ hybrid có pinNhánh dự phòng: đèn, quạt, tủ lạnh, bơm nướcĐắt hơn hoà lưới rõ rệt; pin cần chỗ đặt an toàn
Máy phát điệnTuỳ công suất máyỒn, khói; phải có bộ chuyển nguồn do thợ lắp, không cắm thẳng vào ổ

Với nhà phố mất điện vài lần một năm, có báo trước, phương án nhỏ thường đủ. Với nhà ở xã ven đô hay cúp điện chiều tối mùa mưa, hoặc nhà có người bệnh cần máy móc chạy liên tục, mới đáng cân nhắc pin. Máy phát điện thì tuyệt đối không cắm ngược vào ổ cắm trong nhà; việc đấu máy phát phải có bộ chuyển nguồn và do thợ điện làm.

Khi nào hệ tắt là bình thường, khi nào là có lỗi

Bình thường: cả khu phố mất điện, inverter báo lỗi lưới hoặc đèn chuyển màu theo hướng dẫn của thợ. Có điện lại, vài phút sau tự chạy. Ứng dụng theo dõi báo hệ ngừng đúng khoảng thời gian cúp điện.

Đáng hỏi thợ: nhà vẫn có điện lưới bình thường, trời nắng, mà inverter vẫn đứng yên hoặc báo lỗi lưới. Có thể điện áp lưới khu bạn lúc trưa lên quá cao, inverter tự ngắt để bảo vệ; chuyện này hay gặp ở cuối nhánh dây có nhiều nhà cùng lắp. Ghi lại giờ, đèn báo, gửi cho đơn vị lắp đặt.

Đáng hỏi thợ: có điện lại cả giờ đồng hồ mà inverter không tự chạy lại. Đừng tự tắt mở aptomat liên tục; ghi lại thông báo và gọi thợ.

Nguy hiểm, gọi ngay: aptomat của hệ nhảy hoài sau mỗi lần có điện lại, có mùi khét ở tủ điện hay inverter, có tiếng lách tách. Ngắt aptomat phía xoay chiều nếu đứng ở chỗ an toàn, rời xa khu vực, gọi đơn vị lắp đặt; có khói hoặc lửa thì ra ngoài và gọi 114.

Chi tiết thợ lâu năm hay để ý: ở những khu điện yếu, chiều tối điện áp tụt thấp, inverter có thể chập chờn tắt bật nhiều lần trong ngày. Cài đặt ngưỡng điện áp là việc của thợ theo quy định, chủ nhà chỉ cần ghi lại tần suất để báo.

Câu hỏi nên hỏi ngay từ lúc khảo sát

Phần lớn thất vọng về chuyện mất điện có thể tránh bằng vài câu hỏi trước khi ký. Hãy hỏi thẳng: "Anh nói rõ giúp em, cúp điện thì hệ này có chạy không, kể cả trưa nắng?" Nếu câu trả lời vòng vo, hãy hỏi lại cho tới khi nghe được chữ "có" hoặc "không".

Nếu nhà hay mất điện, hỏi tiếp: "Khu nhà em tháng nào cũng cúp vài lần, chiều tối là chính. Anh tính giúp em nếu chỉ muốn đèn, quạt, tủ lạnh chạy lúc cúp thì cần pin cỡ nào, giá chênh bao nhiêu so với hoà lưới?" Rồi hỏi: "Khi có điện lại, máy tự chạy lại sau bao lâu, nhà em có phải làm gì không?"

Và với khu dân cư nhiều nhà đã lắp, một câu ít người hỏi nhưng rất đáng: "Khu này trưa có hay bị điện áp cao làm inverter tự ngắt không, anh đã lắp cho nhà nào gần đây chưa?" Thợ địa phương làm lâu thường biết khu nào hay bị chuyện này. Cuối cùng, xin họ ghi lại trong biên bản bàn giao: hệ là hoà lưới, mất điện sẽ tắt, có điện lại tự chạy sau bao lâu. Một dòng ghi rõ ràng tránh cả chục cuộc gọi về sau.

Hệ có pin cũng có giới hạn: cúp ban đêm và ngày âm u

Nhiều người chuyển sang hybrid với kỳ vọng mất điện bao lâu cũng không sao. Cần nhớ pin chỉ chứa được một lượng điện nhất định. Cúp điện lúc chín giờ tối, khi pin đã xả gần hết cho sinh hoạt buổi tối, thì nhánh dự phòng chỉ trụ thêm được ít thời gian. Cúp điện liền hai ngày mưa dầm, tấm pin nạp được rất ít, pin cạn dần và sẽ tắt.

Ví dụ giả định: nhà ở một xã ven biển Nghệ An, mùa bão có lần mất điện gần hai ngày. Bộ pin dùng được khoảng 10 kWh, nhánh dự phòng tiêu khoảng 400 oát. Đêm đầu dùng hết khoảng 5 kWh, ngày hôm sau trời âm u chỉ nạp lại được chừng 4 kWh, đêm thứ hai pin cạn khoảng nửa đêm. Nhà đó vẫn phải có đèn sạc và quạt tích điện làm phương án cuối.

Một số inverter hybrid cho cài đặt giữ lại một phần pin, chỉ dùng tới khi mất điện, thay vì xả hết mỗi tối. Cài như vậy thì buổi tối dùng điện lưới nhiều hơn một chút, đổi lại lúc cúp điện luôn có sẵn pin. Hỏi thợ: "Máy này có cài giữ lại phần trăm pin cho lúc cúp điện không, nhà em nên để bao nhiêu?" Đó là một thiết lập nhỏ nhưng quyết định hệ có giúp được bạn lúc cần nhất hay không.

Sau khi lắp: tự theo dõi những lần mất điện

Không cần đo đạc gì phức tạp. Trong vài tháng đầu, giữ một trang sổ hay ghi chú trên điện thoại cho hệ điện mặt trời:

  • Mỗi lần cúp điện, ghi ngày, giờ mất, giờ có lại, có báo trước hay không.
  • Ghi xem inverter tự chạy lại sau bao nhiêu phút sau khi có điện.
  • Ghi những lần nhà có điện mà hệ vẫn đứng hoặc báo lỗi, kèm giờ và thời tiết hôm đó.
  • Ghi nếu thấy đèn trong nhà chớp nháy vào giữa trưa, vì có thể liên quan điện áp lưới.
  • Sau ba tháng, nhìn lại tổng số lần và tổng số giờ mất điện để quyết có cần tính tới pin hay không.

Trang sổ này hữu ích theo hai hướng: giúp bạn quyết định có đáng bỏ thêm tiền cho pin không, và giúp đơn vị lắp đặt chẩn đoán nhanh nếu hệ tắt bất thường. Không tự mở nắp inverter hay tủ điện để xem; mọi việc bên trong là của thợ có chuyên môn.

Một việc nhỏ nên làm ngay tuần đầu: nhờ thợ dán lên cửa tủ điện một mảnh giấy ghi thứ tự ngắt hệ khi có sự cố và tên aptomat nào dành cho hệ điện mặt trời. Lúc mất điện tối trời, cầm đèn pin mở tủ ra mà không biết cái nào là cái nào thì rất dễ gạt nhầm. Người nhà, kể cả người già, nên được chỉ cho biết chỗ đó, nhưng chỉ gạt aptomat khi thợ đã hướng dẫn, không đụng vào thứ gì khác.

Câu hỏi thường gặp

Cúp điện giữa trưa nắng thì điện mặt trời có dùng được không?

Với hệ hoà lưới thông thường thì không. Inverter tự ngắt khi lưới mất để không đẩy điện ra đường dây đang được sửa, nên dù trời nắng, nhà vẫn mất điện. Chỉ hệ hybrid có pin mới cấp điện cho một nhánh thiết bị đã chọn khi cúp điện.

Có thể lắp thêm công tắc để hệ hoà lưới chạy khi mất điện không?

Không nên. Inverter hoà lưới được thiết kế để ngắt khi mất lưới vì an toàn của người sửa đường dây và của thiết bị. Muốn có điện khi cúp thì dùng hệ hybrid có pin, bộ lưu điện nhỏ, hoặc máy phát có bộ chuyển nguồn do thợ điện lắp đúng cách.

Có điện lại bao lâu thì hệ điện mặt trời chạy lại?

Thường vài phút, vì inverter cần kiểm tra lưới đã ổn định rồi mới hoà vào. Nếu đã có điện lại cả giờ mà trời nắng vẫn chưa chạy, hãy ghi lại đèn báo hoặc thông báo trên ứng dụng theo dõi và gọi đơn vị lắp đặt, không tự mở máy.

Vì sao nhà vẫn có điện mà inverter lại báo lỗi lưới?

Một nguyên nhân hay gặp là điện áp lưới trong khu lên quá ngưỡng vào buổi trưa, nhất là cuối nhánh dây có nhiều nhà cùng lắp, nên inverter tự ngắt để bảo vệ. Ghi lại giờ và tần suất rồi báo đơn vị lắp đặt kiểm tra cài đặt và hỏi điện lực nếu cần.

Nhà hay cúp điện có nhất thiết phải lắp pin không?

Không nhất thiết. Nếu chỉ cần wifi, camera, đèn, quạt trong vài giờ, bộ lưu điện nhỏ hoặc đèn và quạt tích điện có thể đủ và rẻ hơn nhiều. Pin trong hệ hybrid hợp khi cúp điện thường xuyên, kéo dài, hoặc nhà có thiết bị cần chạy liên tục.

Dùng máy phát điện chung với hệ điện mặt trời có được không?

Được nếu thợ điện lắp bộ chuyển nguồn đúng cách và hệ được cài đặt phù hợp. Tuyệt đối không cắm ngược máy phát vào ổ cắm trong nhà, vì có thể gây giật cho người khác và hỏng thiết bị. Hỏi đơn vị lắp đặt trước khi dùng chung hai nguồn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138